زنگ خطر فرونشست زمین در ایران؛ ۴۵۰ هزار حلقه چاه غیرمجاز عامل اصلی بحران

به گزارش زیست آنلاین،عباس کشاورز، کارشناس حوزه آب، در گفتگو با ایسنا ضمن هشدار نسبت به وضعیت بحرانی سفره‌های زیرزمینی اظهار کرد: تا دهه ۶۰ شمسی، تعداد چاه‌های کشور کمتر از ۵۰ هزار حلقه بود و برداشت آب با تغذیه سفره‌ها تعادل داشت، اما اکنون این تعداد به نزدیک یک میلیون حلقه رسیده که ۴۵ درصد آن غیرمجاز است.

وی با انتقاد از مدیریت منابع آبی افزود: بی‌مسئولیتی در کنترل برداشت‌ها و مماشات در صدور پروانه‌ها، منجر به افزایش افسارگسیخته چاه‌های غیرمجاز شده است. طبق آمارهای تجمعی، اختلاف فاحشی بین برآورد وزارت نیرو (۱۵۰ میلیارد مترمکعب) و مدل‌های ماهواره‌ای دانشگاه شیراز (۳۶۰ میلیارد مترمکعب) در میزان اضافه‌برداشت آب وجود دارد که عمق فاجعه را نشان می‌دهد.

کشاورز در تشریح مکانیسم فیزیکی این پدیده گفت: با تخلیه رطوبت خاک و خروج آب، فضای خالی در لایه‌های زیرین ایجاد می‌شود که توان تحمل بار خاک و تأسیسات روی آن را ندارد؛ در نتیجه زمین دچار فرونشست می‌شود. این پدیده برخلاف تصور عمومی، «برگشت‌ناپذیر» است و حتی با بارش‌های خوب نیز حفره‌های ایجاد شده پر نخواهند شد.

وی با اشاره به پیامدهای این بحران، افزود: استان‌هایی همچون اصفهان، کرمان، خراسان‌ها، گلستان، مرکزی و همدان در معرض خطر جدی هستند و امنیت سکونت در این مناطق به خطر افتاده است. این وضعیت نتیجه مستقیم زیاده‌خواهی‌های سیاسی و عدم اجرای قانون است؛ چراکه جریمه‌های نقدی وزارت نیرو هیچ‌گاه نمی‌تواند خسارت نابودی سفره‌های آب زیرزمینی را جبران کند.

این کارشناس حوزه آب بر لزوم اراده ملی برای نجات سفره‌های زیرزمینی تأکید کرد و گفت: طبق برنامه‌ریزی‌ها، بخش کشاورزی باید در ۱۰ سال آینده مصرف آب خود را حداقل ۳۰ میلیارد مترمکعب کاهش دهد. اگرچه در برنامه هفتم توسعه کاهش ۱۵ میلیارد مترمکعبی برداشت‌ها پیش‌بینی شده، اما با گذشت سه سال، همچنان اقدام مؤثری برای مهار این بحران صورت نگرفته است.