بحران تولید مازوت در ایران؛ چرا پالایشگاه‌ها با وجود ظرفیت بالا، نفت‌کوره تولید می‌کنند؟

به گزارش زیست آنلاین، بسیاری از پالایشگاه‌های ایران بر پایه طراحی‌های قدیمی دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ ساخته شده‌اند که تمرکز آن‌ها تنها بر تقطیر ساده نفت خام است. در این ساختار، بدون وجود واحدهای پیچیده تبدیلی، ته‌مانده‌های سنگین نفت به جای تبدیل شدن به سوخت‌های باارزش مانند بنزین و گازوئیل، مستقیماً به مازوت یا همان نفت‌کوره تبدیل می‌شوند.

کارشناسان معتقدند مشکل اصلی، تنها قدمت تجهیزات نیست، بلکه پایین بودن «ضریب پیچیدگی نلسون» در بسیاری از واحدهای پالایشی کشور است. نبود واحدهای استراتژیکی نظیر هیدروکراکرها، کک‌سازی تأخیری و واحدهای شکست کاتالیستی باعث شده است که پالایشگاه‌ها توان کافی برای دریافت نفت خام سنگین و تبدیل آن به فرآورده‌های سبک و باارزش را نداشته باشند.

علاوه بر محدودیت‌های فنی، تحریم‌ها و چالش‌های تأمین مالی نیز روند نوسازی این زیرساخت‌ها را با کندی مواجه کرده است. دسترسی دشوار به لیسانسورهای بین‌المللی، تجهیزات دوار و کاتالیست‌های تخصصی، اجرای پروژه‌های چند میلیارد دلاری ارتقای کیفی را با تأخیر و هزینه بسیار بالا روبه‌رو کرده است.

تولید بالای مازوت علاوه بر کاهش ارزش اقتصادی محصولات نفتی، پیامدهای زیست‌محیطی جبران‌ناپذیری از جمله آلودگی شدید هوا دارد. از سوی دیگر، محدودیت‌های تجاری بین‌المللی در فروش سوخت‌های پرگوگرد، بازار مازوت را با دشواری و نیاز به تخفیف‌های سنگین مواجه کرده است، در حالی که کشور همچنان برای تأمین سوخت‌های سبک با چالش‌های ناترازی روبروست.

برای خروج از این چرخه، متخصصان بر ضرورت اولویت‌بندی سرمایه‌گذاری در پروژه‌های «تبدیل عمیق» و ارتقای ضریب پیچیدگی پالایشگاه‌ها تأکید دارند. تنها با توسعه واحدهای تصفیه و تبدیل ته‌مانده‌های سنگین، می‌توان هم‌زمان به امنیت انرژی، کاهش آلودگی هوا و بهبود تراز تجاری نفت کشور دست یافت./مهر

زمینه خبر:
در صنعت پالایش، تفاوت میان یک پالایشگاه ساده و یک پالایشگاه مدرن در توانایی مدیریت “برش‌های سنگین” نفت است. پالایشگاه‌های با فناوری پایین، در برابر تغییر کیفیت نفت خام بسیار آسیب‌پذیر هستند و در صورت عدم بهره‌گیری از فناوری‌های تبدیل، ناچار به تولید مقادیر عظیمی از مازوت (نفت‌کوره) هستند که مصرف و فروش آن در بازارهای جهانی با محدودیت‌های زیست‌محیطی شدیدی روبروست.