سدسازی

سدسازی

سدها، موانعی هستند که اغلب بر روی رودخانه ها ساخته می شوند تا مانع عبور آب شده و آب را در دریاچه یا به اصطلاح مخزن سد نگه دارند. سدها معمولا از بتن یا مواد طبیعی مانند خاک و یا سنگریزه ساخته می شوند. برخی سدها مانند سد هوور و سد تیری گورجس، پروژهای مهندسی بزرگی هستند که ساخت آن ها چندین سال به طول می انجامد.
برای قرن ها سدها یکی از بخش های حیاتی زیرساخت های رشته آب شده اند که شامل اهداف مختلفی می شوند:

اهداف سدسازی

تامین آب

مخازن سد ها آب حاصل از بارندگی را قبل از استفاده و انجام فرآیند های مربوط به آن ذخیره می کنند. این ذخیره سازی برای مناطقی که بارش های پراکنده و در زمان های مختلف دارند، بسیار حیاتی است


انرژی برق آبی

آب ذخیره شده در پشت سد، می تواند برای تولید الکتریسیته استفاده شود که اصطلاحا به آن انرژی برق آبی گفته می شود. این انرژی یک از انواع انرژی های تجدیدپذیر است.

کنترل سیلاب

برخی از سد ها در مناطق ساخته می شوند که باران های سیل آسا دارند. به همین خاطر این سد ها می توانند مانع از ایجاد سیلاب های خطرناک شده و از بروز فجایع جلوگیری کند.

آبیاری

آب ذخیره شده در مخزن سد می تواند برای آبیاری زمین های کشاورزی علی الخصوص در زمان های خشک سال استفاده شود.

انواع سد

سد قوسی

یک سد قوسی، یک قوس در بدنه دارد. این نوع سد ها می توانند هم یک قوسی و هم دو قوسی باشند. این نوع قوس برای ایجاد سازه قوی و مقاوم در برابر نیروی فشار آب است.سد خاکی

سد خاکی

از منظر تاریخی در بریتانیا و در دره هایی که عرض زیادی داشتند، رواج داشته است. این نوع سده های از مصالحی مانند خاک، یا سنگریزه کوبیده شده استفاده می کند که اغلب در همان محل وجود دارند. در مقطع عرضی، یک سد خاکی مانند یک تپه است و با یک هسته از مصالح غیر قابل نفوذ مانند خاک رس یا بتن برای جلوگیری از عبور  و نشت آب ساخته می شود. 

سد وزنی

سد های وزنی بر وزن خود برای پایدار ماندن تکیه می کنند. این سدها عموما از مصالح بنایی یا بتن یا هر دو استفاده می کنند. در مقطع عرضی عموما مثلثی شکل هستند. این نوع سد لازم است که بر روی سگ بنا شوند و برای دره های باریک و عریض بسیار مناسب هستند.

سرریز

سرریز ها بخشی از سد هستند و برای عبور دادن جریان آب از بالا، کنار و یا از داخل یک سد و از طریق یک راه ایمن و کنترل شده مورد استفاده قرار می گیرند.
انواع مختلف سرریز عبارتند از:
سرریز فوق جریان: این نوع سرریز اجازه می دهد آب بالا یا پایین چهره جلو خود جریان پیدا کند و از باقی مقاطع سد پایین تر است. این نوع سرریز برای کنترل جریان آب انحناء دارد. 
سرریز کانال جانبی: این نوع سرریز در یک فاصله کم از پایین دست سد ساخته می شود و آب را به یک کانال پایین دست سد منتقل می کند. این نوع سرریزها بطور عمده در سدهای خاکی مورد استفاده قرار می گیرد.
سرریزهای شفت: این نوع، یک برج توخالی دایره ای است که در مخزن سد  در نزدیکی آن قرار می گیرد.وقتی که سطح آب افزایش پیدا می کند، آب در یک قیف در بالای شفت به سمت پایین جریان پیدا می کند.

نکات مهم سدسازی

ساخت یک سد اغلب پیچیده است و نیاز به بازه گسترده از متخصصین از رشته های مختلف دارد.
مهندسین عمران عموما مسئول تعیین بهترین نوع سد در سایت هستند و نقشه های فنی که فرآیند ساخت را نشان می دهند، تولید می کنند. این مهندسان با مهندسان زمین شناسی و هیدرولوژی در جزئیات فنی سایت و مشخصات مورد نیازکه به مقدار آب بستگی دارند، مشورت می کنند. مهندسین مکانیک با طراحی شبکه لوله ها، شیرآلات و دریچه ها سر و کار دارند. مهندسین ژئوتکنیک نیز خاک یا سنگ بستر را برای مقاومت و نفوذپذیری احتمالی مورد بررسی قرار می دهند. 

انتقال آب

جریان آب در یک رودخانه برای خشک کردن محلی که سد قرار است ساخته شود، منحرف می شود. 
جریان های پایین تر قادر خواهند بود از طریق تونل ها یا کانال ها که در کنار سایت سد قرار دارند، منحرف شوند. 

فونداسیون

فونداسیون، با جایگزینی مصالح مناسب با خاک یا سنگ ضعیف در زیر سطح اصلی سد ساخته می شود. ترک ها و شکاف ها در فونداسیون صخره ای باید با گروت پر شوند تا از نشت آب جلوگیری شود. حفره هایی درصخره ها حفر می شود و گروت درون آن ها پمپ خواهد شد و در ترک ها نفوذ خواهد کرد. 

ساخت سد

سدهای بتنی به مقدار زیادی بتن آمده نیاز دارند، بنابراین یک بچینگ پلانت اغلب در سایت ساخته می شود. بعد از آن، بتن با استفاده از سیستم نوار نقاله یا استفاده از تراک یا جرثقیل منتقل می شوند.
روش سنتی جایگذاری بتن، پرکردن مدول های قالب است که به شکل مورد نیاز سد ساخته می شوند. 
یک روش جایگزین استفاده از غلتک برای کوبیدن مخلوط بتن است. سد در گام های 60 سانتیمتری افزایش ارتفاع خواهد داد. 

اثرات زیست محیطی سدسازی

آب پشت سد اثرات اکولوژیکی بسیاری بر محیط زیست می گذارد. سدهای قبلی اغلب فاقد نردبان ماهی بودند که تعداد زیادی از ماهی ها، نمی توانستند به بالادست، محل زندگی طبیعی خود بروند. مخازن بزرگ پشت سدها، به علت تغییر در زن آب و ارتفاع آن، اثراتی بر فعالیت لرزه ای دارند.
اثرات سدسازی بر جوامع انسانی نیز قابل ملاحظه است. بری مثال، سد تری گورجس که در چین واقع است 5 برابر بزرگتر از سد هور در ایالات متحده آمریکا است و یک مخزن با طول 600 کیلومتر بوجود آورده است که برای کنترل سیلاب و تولید انرژی برق آبی مورد استفاده قرار می گیرند. ساخت این سد باعث از بین رفتن خانه بالغ بر یک میلیون نفر انسان می شود و جابجایی این تعداد آدم باعث از بین رفتن تعداد زیادی از بسترهای ارزشمند باستانی و فرهنگی و اثرات زیاد بر اکولوژی می شود.

جنبه اقتصادی سدسازی

ساخت یک سد نیازمند یک مطالعه طولانی مدت ساختگاه سد، هدرولوژی و اثرات زیست محیطی می باشد. این مطالعات و انجام پروژه هزینه بر است. اما اگر یک سد برق آبی به موقع و با اطمینان ساخته شود، برق تولیدی از آن جزو ارزان ترین برق ها خواهد بود.
اخبار  و اطلاعات مربوط به سدسازی را در زیست آنلاین دنبال کنید.

«سد» عامل تخریب یا مدیریت منابع آب؟

ایران کشوری است که در کمربند خشک و نیمه خشک جهان واقع و همین امر باعث شده که سال‌های زیادی با شرایط خشکسالی روبه‌رو شویم. با این حال راهکارهای مختلفی برای استحصال، ذخیره و بهره‌برداری از منابع آب برای امور مختلفی از جمله شرب، کشاورزی، صنعت و ... وجود دارد که از جمله مهم‌ترین آن‌ها در کشور می‌توان به سدها اشاره کرد اما از طرفی دیگر سدسازی گسترده در ایران انتقاد برخی کارشناسان را در این زمینه برانگیخته است.

واکنش ستاد احیای دریاچه ارومیه به خبر تکمیل سدهای نیمه ساخته در حوضه آبریز دریاچه

به دنبال برخی اظهار نطرها درمورد تکمیل سدهای نیمه ساخته در حوزه آبریز دریاچه ارومیه، مدیر دفتر برنامه‌ریزی و تلفیق ستاد احیای این دریاچه می‌گوید که تا هفت سال دیگر که دریاچه ارومیه به طور کامل احیا می‌شود، هرگونه بارگذاری جدید در حوضه آبریز ممنوع است. اگر قرار باشد سدهای نیمه ساخته تکمیل شوند وزارت نیرو باید آب بیشتری را به سمت دریاچه ارومیه رها کند. به همین دلیل کار برای وزارت نیرو بسیار پیچیده خواهد شد.

شوری آب شوشتر از زمان راه اندازی سد گتوند

به اعتقاد برخی از ساکنان شوشتر، زمانی آب این منطقه دارای املاح معدنی بوده و از شهرهای دیگر به شوشتر می‌آمدند تا با خودشان آب ببرند؛ اما با راه اندازی سد گتوند آب این منطقه شور شده است و ساکنان شوشتر مجبور شده اند در خانه هایشان آب شیرین کن و یا دستگاه تصفیه نصب کنند.

وضعیت قرمز آبی و سایه بحران آب بر کشور

خشکسالی طوری بر تار و پود کشور طی ۱۰ سال اخیر ریشه دوانده که حتی بارندگی‌های بی سابقه ابتدای سال هم گودال بی آبی را پر نکرده و بحران آب همچنان گریبان ایران را گرفته است. آب شرب بسیار گران است و با زحمت زیادی تولید می‌شود و در شهری مثل تهران ۷۰ درصد منابع تأمین کننده آب شرب تهران از آب‌های سطحی و ۳۰ درصد از منابع آب زیرزمینی است.

سیل در خوزستان سابقه قدیمی دارد

عیسی کلانتری در جلسه ستاد ملی مقابله با گرد و غبار که در استانداری خوزستان برگزار شد، ضمن قدردانی از زحمات مسئولان و مردم خوزستان در مقابله با سیل اظهار کرد: مردم خوزستان یکپارچه و با هم تلاش کردند و تلفاتی در این سیل نداشتند. با این وجود خوزستان سابقه قدیمی در بحث سیل دارد.

افتتاح طرح انتقال آب کارون به تالاب شادگان و شکایت انجمن زیست محیطی خوزستان از معاون سازمان محیط زیست

ایستگاه پمپاژ آب از رودخانه کارون در استان خوزستان به تالاب بین المللی شادگان روز سه شنبه با حضور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست افتتاح شد. رئیس اداره حفاظت محیط زیست شادگان گفت: با افتتاح طرح آبرسانی از رودخانه کارون به تالاب شادگان، این تالاب بین المللی بار دیگر احیا می شود. این طرح در حالی افتتاح می شود که یک انجمن محیط زیستی خوزستان در اعتراض به تمدید مجوز باطل شده یک طرح انتقال آب از رودخانه کارون، دومین شکایت خوزستانی‌ها علیه سازمان حفاظت محیط زیست را در مراجع قضایی به جریان انداخت.

ایران همیشه با خشکسالی‌های طولانی و ترسالی‌های ناگهانی همراه است

معاون وزیر نیرو در امور آب و آبفا، در نشست خبری، با بیان این‌که ۶۱ درصد ایران اقلیمی خشک یا نیمه‌خشک دارد، اظهار کرد: این نوع اقلیم همیشه با خشکسالی‌های طولانی و ترسالی‌های ناگهانی همراه است. سال ۱۳۹۷ خشک‌ترین سال ۵۰ سال اخیر و سال جاری ترترین سال ۵۰ سال اخیر محسوب می‌شود و این نشان می‌دهد که کشور دچار تغییرات اقلیمی شده است.

گزارشی از خرابی‌ها و مدیریت بحران سیلاب‌های لرستان

هفته اول فروردین استان لرستان با فعالیت دو سامانه بارشی شدید مواجه شد که منجر به سیلاب‌های بزرگ و ویرانگر شد، با توجه به وسعت بزرگ و دامنه فراگیر خسارات وارده به زیرساخت‌های اقتصادی، منابع طبیعی و کشاورزی، هنوز ارزیابی دقیقی از میزان خسارت‌های سیل در این استان منتشر نشده است، ولی ارزیابی‌های کارشناسان بنیاد مسکن نشان می‌داد که حدود ۳۵ هزار واحد مسکونی یا کاملاً ویران شد و یا به حدهای مختلفی آسیب دیده‌اند و پنج استان معین اصفهان، اردبیل، قزوین، همدان و مرکزی برای بازسازی لرستان تعیین شدند.

روند سدسازی در ایران در دست تغییر

عمر ۷۰ ساله سدسازی در ایران از ساخته شدن ۱۷۲ سد ملی در سطح ایران حکایت دارد که تقریباً بر اساس آب و هوا و طبق یک روال مشخص ساخته شده‌اند؛ اما به نظر می‌رسد بارندگی‌های اخیر و وقوع سیلاب در نقاط مختلف، نقشه راه سدسازی ایران را تغییر داده و مسئولان قصد دارند بعد از آن‌که به درک و دریافت دقیق‌تری از شرایط آبی کشور رسیدند، تغییرات لازم را اعمال کنند.

عوامل تهدیدکننده جمعیت آسیب پذیر گاندوها

گاندو در طبقه‌بندی اتحادیه جهانی حفاظت (IUCN) در طبقه آسیب‌پذیر قرار دارد؛ بر اساس آخرین سرشماری در ایران حداقل ۵۰۰ گاندو در ایران وجود دارد، این عدد از لحاظ جمعیتی زیاد نیست اما بررسی‌ها نشان می‌دهد که جمعیت آن پایدار است و نسبت به قبل از انقلاب که آمارها حدود ۷۰ تا ۲۰۰ تمساح بود، افزایش یافته است. اما کم‌آبی، جاده‌سازی‌ها، آلودگی رودخانه‌ها در داخل کشور و باورهای سنتی مبنی بر دارویی بودن گوشت آن در خارج کشور، جزو عوامل تهدید این خزنده ارزشمند است.

انتقاد در مورد چگونگی صدور مجوز «ساخت سد لاسک»

روز گذشته صدور مجوز ساخت سد لاسک توسط سازمان حفاظت محیط زیست، مورد انتقاد سازمان جنگل‌ها قرار گرفت به طوری‌که رئیس شورای عالی جنگل اظهار کرد که سازمان حفاظت محیط زیست بر اساس ارزیابی‌های خود اقدام به صدور مجوز کرده است و ما به سازمان محیط زیست گفتیم که هرگونه فعالیت در حوزه جنگل باید همراه با ارزیابی زیست محیطی باشد چون سبب تخریب رویشگاه‌های جنگلی می‌شود.

ظرفیت تولید برق روال خود را طی می‌کند

وزیر نیرو درباره ظرفیت تولید برق در ایران اظهار کرد: ظرفیت تولید روال خود را طی می‌کند. پیش بینی شده بود که امسال نسبت به سال گذشته حدود ۵۲۰۰ مگاوات ظرفیت جدید وارد مدار شود که میزان قابل توجهی از آن محقق خواهد شد.

ساخت و ساز در حاشیه رودها بدون هیچگونه مطالعات ارزیابی

یک عضو هیأت علمی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، ضمن انتقاد از روال ساخت و سازها در حاشیه رودخانه‌ها گفت: در کشور ما علی‌رغم تصویب قانون و آیین‌نامه‌هایی در راستای حفاظت از طبیعت و بستر رودخانه‌ها، همچنان به دلیل ناآگاهی مردم از ملزومات تعیین‌ شده در قانون و آیین‌نامه‌ها همچنین بی‌توجهی به محدوده‌های سیل‌گیر و خطرپذیر، ساخت و سازهایی در طبیعت و حاشیه رودخانه‌ها صورت می‌گیرد که قبلاً اثرات آنها بر طبیعت و رودخانه مطالعه نشده است.
1
2 3 4 5