تدوین برنامه ملی حفاظت از جنگل‌های مانگرو همزمان با روز جهانی حرا

به گزارش زیست آنلاین،جنگل‌های مانگرو یا حرا از مهم‌ترین زیست‌بوم‌های ساحلی جهان به شمار می‌روند؛ اکوسیستم‌هایی که در مرز آب شور و خشکی شکل گرفته‌اند و نقشی کلیدی در حفاظت از سواحل، حفظ تنوع زیستی و مقابله با تغییرات اقلیمی دارند. همزمان با روز جهانی حفاظت از جنگل‌های مانگرو، بار دیگر ضرورت صیانت از این سرمایه‌های طبیعی در ایران و جهان مورد توجه قرار گرفته است.

این جنگل‌ها با وجود وسعت محدود، کارکردی فراتر از اندازه خود دارند. مانگروها به عنوان سدی طبیعی، سواحل را در برابر فرسایش، توفان و امواج شدید محافظت می‌کنند و در عین حال زیستگاه امنی برای گونه‌های مختلف آبزیان، پرندگان و خزندگان فراهم می‌آورند. کارشناسان همچنین بر این باورند که مانگروها از مؤثرترین اکوسیستم‌های طبیعی در جذب و ذخیره کربن هستند و به همین دلیل جایگاه مهمی در کاهش آثار گرمایش زمین دارند.

در ایران، جنگل‌های مانگرو بیشتر در سواحل خلیج فارس و دریای عمان، به‌ویژه در استان هرمزگان، پراکنده‌اند. مناطق خورخوران، قشم، بندر خمیر، تیاب، میناب و بخش‌هایی از سواحل مکران از مهم‌ترین زیستگاه‌های این اکوسیستم ارزشمند به شمار می‌روند. این جنگل‌ها علاوه بر اهمیت اکولوژیک، هر سال میزبان شمار زیادی از پرندگان مهاجر نیز هستند.

مانگروهای ایران عمدتاً از گونه حرا با نام علمی Avicennia marina تشکیل شده‌اند. این گونه به دلیل توانایی زیست در آب‌های شور، ریشه‌های هوایی و سازگاری با جزر و مد، از مقاوم‌ترین گونه‌های گیاهی در مناطق ساحلی محسوب می‌شود. در برخی نقاط سواحل دریای عمان نیز گونه چندل به صورت محدود دیده می‌شود.

با این حال، توسعه بی‌ضابطه نوار ساحلی، آلودگی‌های نفتی و پلاستیکی، افت کیفیت آب، تغییرات اقلیمی و برخی مداخلات انسانی، حیات این جنگل‌ها را تهدید می‌کند. تخریب هر بخش از مانگروها، تنها به معنای از بین رفتن چند درخت نیست، بلکه بخشی از زنجیره حیات، امنیت زیست‌محیطی سواحل و ظرفیت طبیعی مقابله با بحران اقلیم را تضعیف می‌کند.

در سال‌های اخیر، اجرای طرح‌های احیا و کاشت نهال حرا با مشارکت سازمان حفاظت محیط زیست، جوامع محلی و سازمان‌های مردم‌نهاد در دستور کار قرار گرفته است. تجربه‌های میدانی نشان داده است که حضور و مشارکت مستقیم ساکنان محلی، نقش مهمی در موفقیت برنامه‌های حفاظت و احیای این زیست‌بوم‌ها دارد.

روز جهانی حفاظت از اکوسیستم‌های مانگرو هر سال ۲۶ جولای، برابر با ۴ مرداد، گرامی داشته می‌شود. این مناسبت در سال ۲۰۱۵ به تصویب یونسکو رسید و از سال ۲۰۱۶ به طور رسمی در تقویم جهانی ثبت شد. هدف از نام‌گذاری این روز، افزایش آگاهی عمومی نسبت به اهمیت مانگروها و هشدار درباره روند تخریب این زیست‌بوم‌های حساس است.

در همین ارتباط، مدیرکل دفتر زیست‌بوم‌ها و سواحل دریایی سازمان حفاظت محیط زیست از تدوین برنامه اقدام ملی حفاظت و احیای جنگل‌های مانگرو خبر داد. شهرام فداکار با اشاره به نقش این جنگل‌ها در پایداری نوار ساحلی، حفظ تنوع زیستی، تأمین معیشت جوامع محلی و مقابله با تغییرات اقلیمی گفت: مانگروها به دلیل ظرفیت بالای ذخیره کربن، از مهم‌ترین اکوسیستم‌های کربن‌آبی جهان به شمار می‌روند و حفاظت و احیای آن‌ها از اولویت‌های اصلی سازمان است.

به گفته وی، در یک سال گذشته مطالعه جامع ارزش‌گذاری خدمات اکوسیستمی زیستگاه‌های حرای خورخوران و قشم در محدوده‌ای نزدیک به ۱۹۸ هزار هکتار انجام شده و ارزش اقتصادی سالانه این خدمات ۱۸.۵ همت برآورد شده است. همچنین طرح‌های احیا و بازسازی جنگل‌های حرا در استان‌های بوشهر، خوزستان، هرمزگان و سیستان و بلوچستان اجرا شده است.

فداکار همچنین اعلام کرد برنامه اقدام ملی حفاظت و احیای جنگل‌های مانگرو به عنوان سند راهبردی این حوزه در حال تدوین است و تلاش برای توسعه همکاری‌های بین‌المللی نیز دنبال می‌شود. به گفته او، تمامی جنگل‌های مانگرو ایران شامل گونه‌های حرا و چندل در محدوده‌های تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست قرار دارند و از حمایت قانونی برخوردارند.

حفاظت از جنگل‌های مانگرو، تنها پاسداری از یک زیست‌بوم طبیعی نیست، بلکه بخشی از سیاست‌های کلان کشور برای صیانت از سرمایه‌های ملی، تقویت تاب‌آوری سواحل و کاهش آسیب‌پذیری در برابر تغییرات اقلیمی به شمار می‌رود./ایرنا