سرمایه‌گذاری ۳.۳ تریلیون دلاری جهان در انرژی؛ هوش مصنوعی راه عبور ایران از بحران مصرف

به گزارش زیست آنلاین،در دویست‌وچهل‌ونهمین نشست علمی ـ تخصصی مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری با عنوان «هوشمندسازی انرژی در ایران؛ وضعیت موجود، چالش‌ها و افق آینده»، کارشناسان بر این نکته تأکید کردند که آینده بخش انرژی تنها به توسعه عرضه محدود نمی‌شود و مدیریت هوشمند مصرف، تحلیل داده و بهره‌گیری از هوش مصنوعی به محور اصلی تحولات این حوزه تبدیل شده است.

سعید شوال‌پور، عضو هیئت‌علمی دانشگاه علم و صنعت ایران، با استناد به آخرین گزارش آژانس بین‌المللی انرژی گفت پیش‌بینی می‌شود در سال ۲۰۲۶ حدود ۳.۳ تریلیون دلار در بخش انرژی جهان سرمایه‌گذاری شود. به گفته او، از این رقم حدود ۲.۲ تریلیون دلار به حوزه‌هایی فراتر از عرضه سنتی انرژی اختصاص می‌یابد؛ موضوعی که از تغییر جهت سرمایه‌گذاری جهانی به سمت بهره‌وری، دیجیتال‌سازی، مدیریت مصرف و هوشمندسازی حکایت دارد.

او افزود برآوردها نشان می‌دهد چین در سال ۲۰۲۶ حدود ۲۰۰ میلیارد دلار، آمریکا حدود ۱۰۰ میلیارد دلار و اتحادیه اروپا نزدیک به ۱۵۰ میلیارد دلار در بخش‌های مرتبط با مدیریت هوشمند انرژی سرمایه‌گذاری خواهند کرد. به گفته شوال‌پور، بخش مهمی از این منابع به شبکه‌های برق، انتقال انرژی، انرژی‌های تجدیدپذیر، ذخیره‌سازی، خودروهای برقی، دیجیتال‌سازی و ارتقای بهره‌وری اختصاص می‌یابد.

این استاد دانشگاه با اشاره به اهمیت مدیریت تقاضا در هوشمندسازی انرژی گفت استفاده از روش‌های مبتنی بر هوش مصنوعی می‌تواند رفتار مصرف‌کنندگان را از طریق راهکارهای نرم‌افزاری و سامانه‌های کنترل هوشمند در بخش برق و گاز به سمت مصرف بهینه هدایت کند. به گفته او، در بخش عرضه نیز تحلیل داده‌ها از تولید تا انتقال و توزیع، به شناسایی نقاط ضعف شبکه، کاهش هدررفت، کشف تخلفات، پیش‌بینی خرابی‌ها و افزایش بهره‌وری کمک می‌کند.

شوال‌پور همچنین تأکید کرد بازار انرژی فقط به دو ضلع عرضه و تقاضا محدود نیست و حکمرانی و تنظیم‌گری، ضلع سوم این بازار است. از نگاه او، این بخش نیز باید با تکیه بر داده، فناوری‌های هوشمند و تحلیل‌های پیشرفته ارتقا یابد؛ موضوعی که می‌تواند در سیاست‌گذاری و تدوین بودجه سال ۱۴۰۶ نیز مورد استفاده قرار گیرد.

در ادامه این نشست، مجید نیلی احمدآبادی، عضو هیئت‌علمی دانشکده برق و کامپیوتر دانشگاه تهران، گفت انرژی امروز علاوه بر نقش سنتی خود، به ابزاری برای «فکر کردن» و پردازش هوشمندانه از طریق هوش مصنوعی تبدیل شده است. او توضیح داد که هوش مصنوعی در آینده نزدیک یکی از مصرف‌کنندگان مهم انرژی خواهد بود، اما هم‌زمان می‌تواند با اثربخشی بالا به بهینه‌سازی تولید، انتقال، توزیع و مصرف انرژی کمک کند.

نیلی احمدآبادی با اشاره به رشد تقاضای جهانی انرژی ناشی از توسعه مصرف در کشورهایی مانند چین، هند و برخی کشورهای آفریقایی، گفت تغییرات اقلیمی نیز الگوی مصرف را دگرگون کرده است. به گفته او، در ایران نیز عواملی مانند تغییرات اقلیمی، تغییر الگوی رفاه، ضعف ساخت‌وساز، نبود آمایش مناسب سرزمینی و ضعف در پایش، به افزایش سریع مصرف انرژی دامن زده‌اند و به همین دلیل مدیریت مصرف باید در مرکز سیاست‌گذاری انرژی قرار گیرد.

او یکی از چالش‌های اصلی کشور را نبود داده‌های کافی و ضعف در مدیریت و ارزش‌گذاری داده دانست و افزود با استفاده از هوش مصنوعی می‌توان برای میلیون‌ها مصرف‌کننده، توصیه‌های شخصی‌سازی‌شده مدیریت مصرف ارائه کرد؛ اما تحقق این هدف به زیرساخت داده‌ای مناسب نیاز دارد. او همچنین به مفهوم «نیروگاه مجازی» اشاره کرد و گفت در این مدل، پاسخ به تقاضا فقط از طریق نیروگاه‌های بزرگ تأمین نمی‌شود، بلکه کاهش مصرف، باتری‌های خانگی، پنل‌های خورشیدی و منابع پراکنده نیز در مدیریت شبکه نقش دارند.

به گفته این استاد دانشگاه، تحقق هوشمندسازی انرژی نیازمند توجه هم‌زمان به شش مؤلفه اصلی شامل استراتژی، حکمرانی، نیروی انسانی خلاق، زیرساخت، داده و فرهنگ است. او تأکید کرد که مسأله داده فقط فنی نیست و ابعاد فرهنگی نیز دارد؛ بنابراین برای مشاهده‌پذیر کردن مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان باید سرمایه‌گذاری جدی صورت گیرد.

نیلی احمدآبادی همچنین بر ضرورت طراحی مدل مناسب اپراتوری و رگولاتوری در مدیریت انرژی تأکید کرد و گفت دولت باید بیشتر نقش تنظیم‌گر را ایفا کند و جمع‌آوری، مدیریت و اشتراک‌گذاری داده را با همکاری شرکت‌های دانش‌بنیان و بخش خصوصی پیش ببرد. او افزود وجود رقابت محدود میان چند اپراتور می‌تواند از شکل‌گیری انحصار جلوگیری کند و فضا را برای رشد شرکت‌های حل‌کننده مسئله باز نگه دارد.

در بخش دیگری از نشست، سورنا ستاری، رئیس کمیسیون علم و فناوری شورای راهبردی روابط خارجی، گفت صرف خرید تجهیزات، از جمله واردات گسترده کنتورهای هوشمند، به معنای هوشمندسازی انرژی نیست. به گفته او، موضوع اصلی در هوش مصنوعی انرژی، داده و نحوه استفاده از آن است، نه فقط تجهیزات پردازشی یا سخت‌افزار.

ستاری تأکید کرد اگر کنتور هوشمند نصب شود اما داده‌های آن تحلیل نشود، تحول واقعی در مدیریت انرژی رخ نخواهد داد. او افزود داده، سوخت اصلی هوش مصنوعی است و با تحلیل داده‌های مصرف در بازه‌های زمانی کوتاه، می‌توان الگوهای رفتاری خانوارها، زمان‌های حضور و غیاب، نوع کاربری تجهیزات و ویژگی‌های مصرفی ساختمان را شناسایی کرد.

او با اشاره به تجربه بسیاری از کشورها گفت جمع‌آوری داده در بازه‌های پنج یا ۱۵ دقیقه‌ای، امکان طراحی تعرفه‌های هوشمند و مدیریت بهینه مصرف را فراهم می‌کند. به گفته ستاری، ساختار تعرفه‌گذاری انرژی در ایران با شرایط امروز همخوانی ندارد و نیازمند بازنگری جدی است.

رئیس کمیسیون علم و فناوری شورای راهبردی روابط خارجی همچنین هشدار داد که توسعه مراکز داده و زیرساخت‌های هوش مصنوعی، مصرف برق را در سطح جهانی به‌شدت افزایش داده و برق را به کالایی راهبردی‌تر از گذشته تبدیل کرده است. او گفت شرکت‌های بزرگ صنعتی جهان به دلیل رشد تقاضا از سوی مراکز داده، از هم‌اکنون برای افزایش ظرفیت تولید تجهیزات انرژی برنامه‌ریزی کرده‌اند.

ستاری در پایان تأکید کرد آینده اقتصاد هوش مصنوعی بر پایه داده شکل می‌گیرد و از داده‌های انرژی می‌توان کسب‌وکارهای متنوعی در حوزه خدمات شخصی‌سازی‌شده، مدیریت هوشمند تجهیزات و کاهش هزینه‌ها ایجاد کرد. به گفته او، هدف از هوشمندسازی کنتورها فقط حذف قرائت دستی یا صدور قبض نیست، بلکه باید با ترکیب داده‌های مصرف، شرایط آب‌وهوایی، رفتار مصرف‌کننده و پیش‌بینی تولید و مصرف، مدل جدیدی برای مدیریت انرژی در کشور شکل گیرد./ایسنا
زمینه خبر:
در سال‌های اخیر، رشد مصرف انرژی، ناترازی برق و گاز، فشار بر شبکه و افزایش هزینه‌های توسعه زیرساخت، ضرورت حرکت ایران به سمت مدیریت هوشمند انرژی را پررنگ‌تر کرده است. در این میان، استفاده از داده، کنتورهای هوشمند، هوش مصنوعی و مدل‌هایی مانند نیروگاه مجازی، به‌عنوان ابزارهای نوین برای کنترل مصرف و ارتقای بهره‌وری، بیش از گذشته مورد توجه سیاست‌گذاران و دانشگاهیان قرار گرفته است.