نقش مردم و دانش‌بنیان‌ها در هوشمندسازی انرژی؛ دولت باید تنظیم‌گر باشد نه مجری

به گزارش زیست آنلاین، محمود نیلی احمدآبادی، عضو هیأت علمی دانشکده برق و کامپیوتر دانشگاه تهران، در دویست‌وچهلمین نشست علمی - تخصصی مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری با عنوان «هوشمندسازی انرژی در ایران؛ چالش‌ها و افق‌های آینده» اظهار کرد: مدیریت مصرف انرژی فقط با ابزارهای فناورانه امکان‌پذیر نیست و رفتار انسان در این حوزه نقشی تعیین‌کننده دارد.

وی با اشاره به پیچیدگی مفهوم کلان‌داده در حکمرانی انرژی گفت: الگوی مصرف خانوارها پیوسته در حال تغییر است و همین پویایی، ضرورت استفاده از مدل‌های هوشمند و منعطف را دوچندان می‌کند. به گفته او، هرگونه ادعا درباره کنترل کامل مصرف انرژی بدون در نظر گرفتن رفتار مردم، با واقعیت‌های این حوزه همخوانی ندارد.

نیلی احمدآبادی با تأکید بر لزوم بازتعریف نقش دولت در بخش انرژی افزود: دولت باید در جایگاه تنظیم‌گر قرار گیرد و جمع‌آوری و تحلیل داده‌های انرژی را به شرکت‌های دانش‌بنیان و بخش خصوصی واگذار کند. این رویکرد می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری راهکارهای نوآورانه برای افزایش بهره‌وری و کاهش اتلاف انرژی باشد.

این استاد دانشگاه همچنین بر ضرورت جلوگیری از انحصار در این حوزه تأکید کرد و گفت: حضور چند اپراتور و ایجاد فضای رقابتی، به ماندگاری شرکت‌های موفق و حذف تدریجی بازیگران ناکارآمد منجر می‌شود. به اعتقاد او، بخش خصوصی بستر مناسب‌تری برای خلاقیت، نوآوری و توسعه فناوری‌های جدید در حوزه انرژی فراهم می‌کند.
وی با اشاره به ضرورت فراهم‌سازی زیرساخت‌ها پیش از هرگونه اصلاح قیمتی در حوزه انرژی تصریح کرد: مدیریت مصرف نباید صرفاً به محدودسازی ختم شود، بلکه باید مردم را به کنشگران فعال این عرصه تبدیل کرد. او تأکید کرد که اقشار کم‌درآمد نیز باید از مزایای سیاست‌های جدید در حوزه انرژی بهره‌مند شوند.

عضو هیأت علمی دانشگاه تهران در ادامه، ایده ایجاد بازار انرژی مصرف‌نشده را مطرح کرد و گفت: به جای ادامه شیوه سنتی پرداخت یارانه، می‌توان سهم مشخصی از انرژی را به هر فرد اختصاص داد تا افرادی که کمتر مصرف می‌کنند، امکان فروش مازاد سهم خود را داشته باشند. این مدل می‌تواند انگیزه صرفه‌جویی و مشارکت عمومی را تقویت کند.

نیلی احمدآبادی یکی از چالش‌های جدی کشور را ضعف عایق‌بندی ساختمان‌ها دانست و افزود: بخش قابل توجهی از افزایش مصرف انرژی در تابستان و زمستان، ناشی از نبود ایزولاسیون مناسب در ساختمان‌هاست. به گفته او، پایین بودن قیمت انرژی موجب شده است که انگیزه اقتصادی کافی برای سرمایه‌گذاری در بهینه‌سازی مصرف وجود نداشته باشد.

وی همچنین بر ضرورت حکمرانی یکپارچه در بخش انرژی تأکید کرد و گفت: هنوز نگاه کلان و هماهنگ میان دستگاه‌های مسئول در این حوزه شکل نگرفته و هر مجموعه بیشتر در پی حل مسائل بخشی خود است. این در حالی است که مدیریت مؤثر ناترازی انرژی، نیازمند تصمیم‌گیری هماهنگ و بین‌بخشی است.

این استاد دانشگاه نقش مردم در کاهش مصرف را بسیار مهم ارزیابی کرد و گفت: حتی تغییرات ساده‌ای مانند تنظیم دمای کولر از ۲۰ به ۲۵ درجه می‌تواند اثر قابل توجهی بر کاهش مصرف انرژی داشته باشد. به همین دلیل، دعوت صرف به صرفه‌جویی کافی نیست و باید زمینه استفاده از ایده‌ها و خلاقیت‌های مردم نیز فراهم شود.

نیلی احمدآبادی در پایان با اشاره به ظرفیت بالای کشور در حوزه هوش مصنوعی و نیروی انسانی متخصص اظهار کرد: ایران از توان علمی مناسبی برای حل مسائل انرژی برخوردار است، اما استفاده مؤثر از این ظرفیت‌ها به انتخاب مدل حکمرانی مناسب و حمایت هم‌زمان از صنایع برای نوسازی فناوری‌ها و کاهش مصرف انرژی نیاز دارد.

در ادامه این نشست، بهرامی سیف‌آبادی، عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی نیز با اشاره به پایین بودن بهره‌وری انرژی در کشور گفت: مصرف انرژی در ایران حدود ۵۰ درصد بالاتر از میانگین جهانی است و با وجود افزایش تولید، ناترازی انرژی همچنان روندی صعودی دارد.

وی با تأکید بر ظرفیت نخبگان و شرکت‌های دانش‌بنیان، خواستار بهره‌گیری از الگوهای موفق جهانی برای حل چالش‌های انرژی شد و افزود: اختلاف میان دستگاه‌ها و برخی نگاه‌های سیاسی، در مواردی مانع حل مسائل شده است و انتظار می‌رود جامعه علمی با ارائه راهکارهای عملی، به بهبود شرایط کمک کند.