بحران جدی امنیت آبی در ایران؛ کاهش ۷۵ درصدی منابع آب تجدیدپذیر طی سه دهه اخیر

به گزارش زیست آنلاین،بر اساس داده‌های جهانی، نرخ از دست رفتن منابع آبی در ایران بین سال‌های ۱۹۹۶ تا ۲۰۲۲ به ۷۵ درصد رسیده است که این میزان، ۱۴ درصد از میانگین جهانی بالاتر است. این روند نزولی، ایران را در کنار کشورهایی نظیر امارات و اردن، در کانون بحران امنیت آبی منطقه قرار داده است.

دکتر بنفشه زهرایی، رئیس مؤسسه آب دانشگاه تهران، با تحلیل بیلان آبی کشور اعلام کرد که میزان آب تجدیدپذیر ایران از ۱۱۰ میلیارد مترمکعب به ۹۲ میلیارد مترمکعب کاهش یافته است. وی تأکید کرد که ایران در حال حاضر تمامی ظرفیت‌های آبی جایگزین‌شونده خود را به طور کامل مصرف می‌کند.

این کاهش منابع، پیامدهای اجتماعی گسترده‌ای نیز به همراه داشته است. آمارهای رسمی نشان می‌دهند که تنها در بازه زمانی ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲، بیش از ۸۰۰ هزار نفر به دلیل خشکسالی و تغییرات اقلیمی، از استان‌های جنوبی و مرکزی به سمت مناطق شمالی کشور مهاجرت کرده‌اند. کارشناسان این پدیده را «مهاجرت اجباری اقلیمی» نامیده‌اند که امنیت غذایی و ثبات اجتماعی را تهدید می‌کند.

از منظر ساختاری، بخش کشاورزی با مصرف ۹۰ درصد از منابع آبی، اصلی‌ترین عامل فشار بر ذخایر آب کشور است؛ در حالی که راندمان مصرف در این بخش به دلیل استفاده از روش‌های سنتی، تنها بین ۳۵ تا ۴۵ درصد برآورد می‌شود. همچنین در بخش صنعت، با وجود الزامات قانونی، روند بازچرخانی پساب همچنان با کندی مواجه است و بسیاری از صنایع همچنان بر استفاده از آب خام یارانه‌ای تأکید دارند.

برای عبور از این بحران، متخصصان بر لزوم تغییر الگوی مصرف و الگوبرداری از مدل‌های موفق جهانی مانند اسپانیا تأکید دارند. راهکارهای کلیدی شامل استفاده از آب‌های غیرمتعارف، بازچرخانی ۹۰ درصدی پساب صنعتی و به‌کارگیری فناوری‌های نوین در کشاورزی (مشابه طرح‌های موفق در حوضه دریاچه ارومیه) برای حفظ توسعه پایدار در ایران ضروری ارزیابی می‌شود.