تغییر کاربری اراضی؛ محرک اصلی بحران آب و فرسایش خاک در کشور

به گزارش زیست آنلاین،نشست تخصصی بررسی «کاربری اراضی در ایران، وضعیت موجود و پیامد آن بر تخریب خاک» با انتشار بیانیه‌ای رسمی از سوی فرهنگستان علوم به کار خود پایان داد. این نشست بر لزوم بازنگری فوری در سیاست‌های آمایش سرزمینی، ارتقای نظام پایش و استفاده از فناوری‌های نوین برای نجات منابع طبیعی تأکید کرد.

بر اساس داده‌های ارائه شده در این نشست، طی دو دهه گذشته نزدیک به ۶ میلیون هکتار از اراضی مرتعی کشور کاسته شده و در مقابل، کاربری‌های انسان‌ساخت نظیر دیمزارها، اراضی زراعی و مناطق مسکونی حدود ۸.۴ میلیون هکتار افزایش یافته است. این روند افزایشی، سرزمین را به سمت تکه‌تکه شدن و توسعه خرده‌مالکی پیش برده است.

گزارش‌ها حاکی از آن است که کیفیت پوشش جنگلی در مناطق مختلف کشور به‌ویژه در زاگرس و استان‌های شمالی (گلستان، مازندران و گیلان) به شدت افت کرده است. نرخ فرسایش خاک در اراضی جنگلی تغییر کاربری‌یافته در شمال کشور تا دو برابر میانگین کشوری برآورد شده و میزان رسوب‌گذاری در تالاب انزلی طی دهه‌ها افزایشی چشمگیر داشته است. توسعه سطح اراضی کشاورزی و انسان‌ساخت در حوضه‌های آبخیزی مانند زاینده‌رود و دریاچه ارومیه نیز به عنوان عامل اصلی تشدید بحران آب و فرونشست زمین شناخته شده است.

فرهنگستان علوم در این بیانیه ضمن انتقاد از ناتعادلی در تولید اطلاعات پایه و نگاه شعارگونه به حفاظت از منابع طبیعی، پیشنهادهایی شامل استفاده از هوش مصنوعی و تصاویر ماهواره‌ای در پایش ۵ساله اراضی، اصلاح قوانین بازدارنده در برابر زمین‌خواری و الزام صنایع به اجرای مسئولیت‌های اجتماعی جهت جبران تخریب سرزمین را مطرح کرد.

زمینه خبر:
تغییر کاربری اراضی به معنای تبدیل پوشش طبیعی زمین (مانند جنگل‌ها و مراتع) به کاربری‌های انسانی (کشورزی، مسکونی یا صنعتی) است. در ایران، این پدیده به دلیل فشارهای جمعیتی، توسعه نامتوازن و ضعف نظارت‌های قانونی، به یکی از چالش‌های بنیادین محیط زیستی تبدیل شده که پیامدهای آن در قالب فرسایش شدید خاک، وقوع سیلاب‌های مخرب، بحران فرونشست و از دست رفتن امنیت زیستی و غذایی آشکار می‌گردد.