معمار انرژی‌های پاک در ایران؛ روایتی از ایستادگی در برابر موانع تا توسعه تجدیدپذیرها

به گزارش زیست آنلاین مسیر توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران، برخلاف تصور امروزی، مسیری هموار نبوده است. در حالی که امروز ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر از مرز ۵۴۰۰ مگاوات عبور کرده و هدف‌گذاری ۳۰ هزار مگاواتی در دستور کار قرار دارد، این موفقیت حاصل سال‌ها تلاش برای متقاعدسازی تصمیم‌گیران، تأمین بودجه و عبور از نگرشی است که در گذشته، انرژی‌های تجدیدپذیر را فناوری‌هایی «آزمایشگاهی، تزیینی یا فانتزی» می‌دانست.

حمید چیت‌چیان، با یادآوری دوران تلاش برای ایجاد زیرساخت‌های نوین، از دوران وزارت خود به عنوان دورانی یاد می‌کند که اولین گام‌های ساختاری برای توسعه این بخش برداشته شد. او با اشاره به پروژه‌های پایلوت آن زمان، مانند سیستم‌های پمپ آب کشاورزی با انرژی خورشیدی در کرج، تأکید می‌کند که هدف اصلی، اثبات کارایی این فناوری‌ها حتی پیش از بلوغ سامانه‌های ذخیره‌سازی بود.

از تشکیل «سانا» تا تولد «ساتبا»
بنیان‌گذار ساختارهای نوین انرژی در ایران، روند نهادسازی در این حوزه را تشریح کرد. با افزایش حجم پروژه‌ها، نیاز به بازوی اجرایی مستقل فراتر از یک اداره کل در وزارت نیرو احساس شد. این ضرورت منجر به تأسیس «سازمان انرژی‌های نو ایران (سانا)» و «سازمان بهره‌وری انرژی (سابا)» شد. در نهایت، با درک اهمیت مدیریت یکپارچه، این دو سازمان ادغام شدند و «سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا)» در سال ۱۳۹۵ با سطح سازمانی معاونت وزیر تشکیل شد؛ نقطه عطفی که حکمرانی انرژی ایران را متحول کرد.

موانع مالی و قضاوت‌های نادرست
چیت‌چیان در پاسخ به منتقدان آن زمان که مدعیِ عدم صرفه اقتصادی تجدیدپذیرها بودند، دو استدلال کلیدی را مطرح کرد: نخست، روند جهانی کاهش هزینه تکنولوژی‌های تجدیدپذیر و دوم، اشتباه در نحوه محاسبات اقتصادی؛ چرا که در آن دوران، یارانه سوخت در محاسبات نیروگاه‌های حرارتی دیده نمی‌شد و مزایای تولید برق در محل مصرف (کاهش تلفات شبکه) نادیده گرفته می‌شد.

او تأکید کرد که حتی در سال‌های اوجِ تلاش برای جذب سرمایه‌گذار خارجی (با جذب درخواست ۳.۶ میلیارد دلاری)، فشارهای سیاسی و تحریم‌ها، مانع از تحقق کامل ظرفیت‌ها شد. اما تجربه سال‌های اخیر و بحران ناترازی سوخت در نیروگاه‌های حرارتی، ضرورت تکیه بر باد و خورشید را بیش از پیش نمایان کرد.

ضرورت‌های آینده؛ از مفهوم «تولیدکننده-مصرف‌کننده» تا بهره‌گیری از ذخیره‌سازها
وزیر پیشین نیرو با اشاره به گزارش‌های معتبر بین‌المللی مانند مؤسسه Lazard، تصریح کرد که امروز تجدیدپذیرها اقتصادی‌ترین روش تولید برق هستند. وی در پایان به آینده‌نگریِ حوزه برق اشاره کرد و گفت: «امروز مفهوم Prosumer یا تولیدکننده-مصرف‌کننده یک الزام است. هر خانوار، کشاورز یا واحد صنعتی باید بتواند بخشی از برق خود را تولید کند.» او همچنین اهمیت نیروگاه‌های تلمبه‌ذخیره‌ای مانند «سیاه‌بیشه» را که در زمان خود با مقاومت‌های زیادی مواجه بود، امروز به عنوان ستون فقرات مدیریت شبکه برق ایران یادآور شد./ایسنا

زمینه خبر:
در سال‌های اخیر، ناترازی انرژی در ایران، به‌ویژه محدودیت در تأمین گاز نیروگاه‌های حرارتی در فصول سرد و کمبود برق در پیک تابستان، سیاست‌گذاران را ناچار کرده است تا با بازنگری در مدل‌های اقتصادی خرید برق، توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر را به‌عنوان یکی از استراتژی‌های اصلی امنیت انرژی در اولویت قرار دهند. ایجاد سازمان «ساتبا» و مدل «خرید تضمینی برق»، سنگ‌بنای حرکت کنونی کشور به سوی توسعه پایدار انرژی محسوب می‌شود.