نبرد با ناترازی ۱۷۰۰ مگاواتی برق در پایتخت صنعتی ایران

به گزارش زیست آنلاین از ایرنا، ناترازی انرژی و چالش تأمین برق پایدار در فصول گرم سال، یکی از پیچیده‌ترین دغدغه‌های اقتصادی و زیرساختی کشور در سال‌های اخیر بوده و استان اصفهان به عنوان یکی از اصلی‌ترین قطب‌های صنعتی و جمعیتی ایران، در خط مقدم این مواجهه است.

برای بررسی آخرین وضعیت شبکه، برنامه‌های مدیریت بار، تکالیف دستگاه‌های اداری و صنایع، و همچنین جهش بی‌سابقه استان در توسعه انرژی‌های پاک، میزبان داوود قاسمی، سخنگوی صنعت برق استان اصفهان در دفتر مرکزی خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) در اصفهان بودیم.

قاسمی در این گفتگوی تفصیلی و تشریحی، با تبیین ابعاد فنی و اجتماعی مدیریت مصرف، از راهبردهای کلان وزارت نیرو برای عبور از پیک تابستان و چشم‌انداز تبدیل شدن اصفهان به قطب ملی انرژی خورشیدی گفت که مشروح این مصاحبه در ادامه از نظر می‌گذرد.

ایرنا: به عنوان سوال نخست، با توجه به پیشینه صنعتی و دایره وسیع مشترکان استان اصفهان، در حال حاضر وضعیت مصرف و تراز تولید و تقاضای انرژی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

قاسمی: اگر بخواهیم تصویری آماری و دقیق ارائه دهیم، استان اصفهان با جمعیتی بالغ بر پنج میلیون نفر، نزدیک به سه میلیون مشترک برق دارد. از این میزان، شهرستان اصفهان به تنهایی بار سنگین مدیریت یک میلیون و ۱۷۲ هزار مشترک را به دوش می‌کشد.

با شروع فصل گرما و افزایش بی سابقه دمای هوا، تقاضای انرژی در استان به شکل فزاینده‌ای بالا رفته و در بالاترین سطح خود به حدود پنج هزار و ۸۰۰ تا پنج هزار و ۹۰۰ مگاوات رسیده است.

این در حالی است که پیش از این، بالاترین آمار ثبت شده ما رقمی در حدود چهار هزار و ۲۰۰ مگاوات در روز بود که با میزان تولید برق استان در شرایط عادی برابری می‌کرد. از این رو امروز ما در سطح استان با یک ناترازی ساختاری بین یک هزار و ۶۰۰ تا یک هزار و ۷۰۰ مگاواتی مواجه هستیم که در شرایط اوج بار و پیک مصرف، این شکاف و ناترازی شناسایی شده حتی تا مرز ۲ هزار مگاوات نیز گسترش می‌یابد.

در حال حاضر، این کمبود از طریق شبکه برق سراسری که یک سیستم به‌هم‌پیوسته، حساس و پویا است جبران می‌شود. اما روشن است که برای حفظ پایداری این شبکه کلان و جلوگیری از فروپاشی آن، اجرای دقیق و بدون اغماض برنامه‌های پیشگیرانه مدیریت بار کلید خورده است.

ایرنا: در تحلیل ریشه‌های این افزایش تقاضا، کدام بخش‌ها بیشترین بار مصرفی را به شبکه تحمیل می‌کنند و نقش رفتارهای شهروندی در تعدیل این وضعیت چیست؟

قاسمی: آمارها تکان‌دهنده و در عین حال روشنگر هستند. در تابستان، طی ماه‌های تیر تا شهریور، حدود ۴۰ درصد از کل تولید برق کشور صرفاً توسط سیستم‌های سرمایشی بلعیده می‌شود.

این رقم نشان می‌دهد که تا چه حد ظرفیت مدیریت مصرف در این بخش نهفته است. هر کیلووات ساعت برق با زحمات شبانه روزی، فرسایش تجهیزات و هزینه‌های کلان تولید می‌شود و انتظار منطقی این است که این انرژی، نقش واقعی خود را در چرخه تولید، رونق صنعت و افزایش درآمد سرانه کشور ایفا کند.

اگر مصرف در بخش خانگی مدیریت شود، جریان پایدار برق به سمت صنعت هدایت و از تعطیلی واحدهای تولیدی، کاهش بار اجباری و آسیب به اقتصاد ملی جلوگیری می‌شود.

ما با همین فلسفه، طرح ملی «سبا» یعنی سفیران بهینه‌سازی انرژی را اجرایی کرده‌ایم تا از تمام ظرفیت‌های جامعه استفاده کنیم و هر شهروند را به یک سفیر آگاه تبدیل سازیم.

اعتقاد ما بر این است که اتفاق‌های بزرگ همیشه از حرکات کوچک آغاز می‌شوند. برای ملموس شدن این موضوع، محاسبات فنی نشان می‌دهد اگر هر یک از ۳۰ میلیون مشترک برق در سراسر کشور، تنها یک لامپ اضافی یا ۲ لامپ ۲۵ واتی کم مصرف را خاموش کنند، صرفه‌جویی عظیمی در حدود هزار و ۵۰۰ مگاوات در لحظه ایجاد می‌شود.

این حجم از صرفه‌جویی معادل یک و نیم برابر ظرفیت اسمی نیروگاه اتمی بوشهر یا درحدود کسری انرژی برق استان اصفهان در زمان پیک مصرف بوده و این همان معجزه گام‌های کوچک است.

ایرنا: به موضوع سیستم‌های سرمایشی اشاره کردید که سهمی ۴۰ درصدی دارند. از منظر فنی، شهروندان و بخش خانگی چگونه می‌توانند بدون کاهش رفاه، این مصرف افسارگسیخته را مهار کنند؟

قاسمی: راهکارها کاملاً بومی، ساده و در عین حال به شدت مؤثر هستند. در بخش کولرهای آبی که بخش عمده‌ای از گستره جغرافیایی اصفهان را پوشش می‌دهند، اقداماتی نظیر سرویس کردن دقیق در ابتدای فصل، تعویض به موقع پوشال‌ها، نصب سایه‌بان بر روی بدنه کولر و بررسی مسیر آب‌رسانی و پمپ خنک کننده، می‌تواند تا ۲۰ درصد از مصرف برق کولر را کاهش داده و راندمان خنک‌کنندگی را بالا ببرد.

از سوی دیگر، در حوزه کولرهای گازی، تنظیم دمای رفاه و آسایش روی عدد ۲۵ درجه سانتی‌گراد به همراه نصب سایه‌بان روی کندانسور بیرونی، میزان مصرف انرژی را بین ۲۰ تا ۴۰ درصد کاهش می‌دهد.

البته باید به این واقعیت تلخ نیز اشاره کرد که روشن نگه داشتن چراغ‌های تزیینی و زیاد در ویترین فروشگاه‌های بزرگ، پاساژها و استفاده غیرضروری از سیستم‌های سرمایشی پرقدرت در ادارات و بانک‌ها، از مصادیق بارز مصرف بی‌رویه است.

متأسفانه بسیاری از ساختمان‌های مسکونی و تجاری به دلیل عدم رعایت مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان و عایق‌کاری ضعیف دیوارها و پنجره‌ها، انرژی خنک کننده را به سرعت هدر می‌دهند و در نتیجه، کولرها مجبور هستند برای ساعات طولانی‌تری در مدار باقی بمانند که این امر استهلاک شبکه و افزایش قبوض را در پی دارد.

ایرنا: یکی از دغدغه‌های فعالان اقتصادی، تداوم تولید در صنایع است. تابستان امسال بخشنامه‌ها و دستورالعمل‌های جدید مدیریت بار برای صنایع بزرگ استان به چه صورت ابلاغ و عملیاتی شده است؟

قاسمی: استراتژی اصلی ما در تابستان سال جاری، حفظ توازن میان تأمین برق خانگی و صیانت از چرخ تولید است. به همین منظور، کاهش ۴۰ درصدی مصرف برق از ساعت هشت صبح تا ۱۲ شب برای صنایع بزرگ، مادر و انرژی‌بر استان ابلاغ شده است.

این ابلاغیه شامل تمامی مجموعه‌های فولادی، سیمانی، پتروشیمی و شرکت‌های بزرگ تحت نظارت و پوشش شرکت برق منطقه‌ای اصفهان می‌شود. نکته حائز اهمیت این است که ما به هیچ عنوان اجازه اعمال خاموشی مستقیم و بدون هماهنگی به صنایع را نداده‌ایم، بلکه تمرکز ما بر جلب مشارکت برنامه‌ریزی شده و تعاملی آنان است.

در همین راستا و برای مدیریت بهینه بار در شهرک‌های صنعتی که موتور محرک اشتغال استان است، طرحی نوین تدوین شده که بر اساس آن، ۸۵ شهرک صنعتی مستقر در استان اصفهان، یک روز تعطیلی پایان هفته خود را به صورت چرخشی و منظم در طول روزهای هفته توزیع کرده‌اند.

این مدل باعث می‌شود که توزیع بار انرژی به طور همگن در تمام طول هفته پخش شود و کارخانه‌ها بتوانند در مابقی روزها با حداکثر ظرفیت عملیاتی خود به تولید ادامه دهند.

در کنار این اقدامات، به غیر از طرح‌های سبا و مهتاب، توانیر، طرح‌های متعدد مدیریت بار را در سطح شبکه اجرایی کرده که هدف غایی همگی آن‌ها حفظ پایداری و تاب آوری شبکه برق است. از ابتدای تابستان سامانه ملی «نور» یا همان سامانه نظارت و راهبری شبکه برق، به عنوان یکی از پیشرفته‌ترین ابزارهای عملیاتی برای رصد هوشمند بار و عبور موفق از پیک تابستان مورد استفاده شرکت های توزیع قرار گرفته است.

ایرنا: همواره این گلایه از سوی شهروندان مطرح می‌شود که چرا ادارات و نهادهای دولتی در کاهش مصرف انرژی پیش‌قدم نمی‌شوند. در حوزه دستگاه‌های اداری و اجرایی استان چه ابزارهای کنترلی تعبیه شده است؟

قاسمی: دولت مصمم است که بار اصلی مدیریت مصرف را ابتدا خود به دوش بکشد و از همین رو برنامه مدیریت بار در ادارات، بانک‌ها و دستگاه‌های اجرایی استان اصفهان بسیار سخت‌گیرانه تدوین شده است.

در گام نخست، ساعات کاری ادارات به ساعت هفت صبح تا ۱۳ ظهر محدود شده و این ارگان‌ها مکلف شده‌اند در ساعات اوج پیک از دیزل‌ژنراتورهای خود برای تأمین برق داخلی استفاده کنند.

قانون صراحتاً اعلام کرده که تمامی دستگاه‌های اجرایی استان موظف‌اند دقیقاً یک ساعت قبل از پایان ساعات کاری، سیستم‌های سرمایشی خود را به طور کامل قطع کنند. همچنین بعد از پایان ساعت اداری، مراجع مکلف به کاهش ۷۰ درصدی مصرف برق روزانه خود هستند تا انرژی آزاد شده به پایداری شبکه عمومی کمک کند.

این روند دیگر با تکیه بر گزارش‌های دستی نظارت نمی‌شود؛ ما از طریق پایش هوشمند مصرف‌کنندگانی که دارای کنتور هوشمند و فرمان‌پذیر هستند، به ویژه ادارات و بانک‌ها، میزان مصرف را به صورت ثانیه‌ای رصد می‌کنیم. در صورت هرگونه تخطی از سقف مجاز و سهمیه تعیین شده، مدیریت بار به صورت کاملاً خودکار اعمال شده و برق واحد متخلف بدون دخالت عامل انسانی قطع خواهد شد.

از سوی دیگر، بر اساس مصوبات قانونی، تمامی دستگاه‌های اجرایی، نیروهای مسلح، بانک‌ها و نهادهای عمومی غیردولتی موظف شده‌اند ۲۰ درصد از برق مصرفی خود را از طریق نصب نیروگاه‌های خورشیدی تأمین کنند. چنانچه سازمانی به این تکلیف قانونی عمل نکند، ۲۰ درصد از هزینه برق مصرفی آن در سال جاری بر اساس بالاترین نرخ بورس انرژی قیمت‌گذاری و محاسبه خواهد شد که جریمه مالی بسیار سنگینی برای آن‌ها در پی دارد.

ایرنا: بخش کشاورزی اصفهان نیز سهم عمده‌ای از مصارف آب و برق را دارد. چه برنامه‌های تعاملی برای این بخش پیش‌بینی شده و اصولاً پایدار نگه‌داشتن شبکه در شرایط بحرانی چطور مدیریت می‌شود؟

قاسمی: در بخش کشاورزی، نگاه ما کاملاً تشویقی و حمایتی است. کشاورزانی که دارای پروانه بهره‌برداری معتبر برای استفاده از الکتروپمپ چاه‌های آب به مدت ۱۹ ساعت در روز هستند، یک فرصت طلایی در اختیار دارند.

اگر این عزیزان مدیریت کرده و در پنج ساعت اوج پیک بار روزانه، یعنی در بازه زمانی ساعت ۱۲ تا ۱۷، موتور چاه‌های خود را خاموش کنند، هزینه برق مصرفی آن‌ها در ۱۹ ساعت مابقی شبانه روز طی ماه‌های تیر، مرداد و شهریور کاملاً رایگان محاسبه خواهد شد. این طرح نه تنها بار شبکه را در خطرناک‌ترین ساعات روز برمی‌دارد، بلکه هزینه‌های جاری کشاورزان را به صفر نزدیک می‌کند.

اما در پاسخ به بخش دوم سوال شما درباره تاب‌آوری شبکه در شرایط بحرانی، باید به فداکاری مأموران صنعت برق اشاره کنم. در جریانات آسیب به شبکه در جریان جنگ تحمیلی سوم، زیرساخت‌های استان اصفهان بیش از ۶ همت (۶۰ هزار میلیارد ریال) و کل کشور نزدیک به ۶۰ همت (۶۰۰ هزار میلیارد ریال) خسارت و آسیب جدی دید.

اما همکاران تکنسین و مهندسان صنعت برق با حضور حماسی در خطوط مقدم آسیب دیده، در کمتر از یک ساعت شبکه را بازسازی کرده و به شرایط عادی بازگرداندند تا چراغ خانه‌ها، مراکز حساس و بیمارستان‌ها حتی برای لحظه‌ای خاموش نشود.

وزارت نیرو با تمام ظرفیت‌های خود، چه از طریق مدیریت بار و چه از طریق مدیریت سدها و نیروگاه‌های برق‌آبی، پای کار است. سال گذشته به دلیل کم‌بارشی شدید، نزدیک به ۶۰ درصد از ظرفیت نیروگاه‌های آبی کشور را از دست دادیم، اما امسال شرایط آبی به مراتب بهتر است و ورود نیروگاه‌های برق‌آبی در کنار طرح‌های بهینه‌سازی، نویدبخش تابستانی پایدار است.

هم اکنون هر چهار توربین نیروگاه کارون چهار که در اختیار شرکت برق منطقه اصفهان است در مدار تولید بوده و نیروگاه های برق آبی کوهرنگ و سد زاینده رود نیز تولید مناسبی دارند.

ایرنا: اصفهان اخیراً به عنوان پیشتاز انرژی‌های تجدیدپذیر مطرح شده است. لطفاً آماری از وضعیت فعلی نیروگاه‌های خورشیدی استان و برنامه‌های توسعه‌ای آینده ارائه دهید.

قاسمی: انتخاب هدف «حرکت به سمت انرژی های تجدید پذیر توسط استاندار اصفهان» جلوه‌ای روشن از رویکرد آینده‌نگرانه مدیریت استان دارد و اصفهان با تکیه بر زیرساخت‌ها، ظرفیت‌های اقلیمی و نرخ بالای تابش، گام‌های بلندی در این زمینه برداشته است.

از ابتدای دولت چهاردهم، ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی کشور که در گذشته تنها یک هزار و ۲۵۰ مگاوات بود، با جهشی خیره کننده و رشد تقریبی ۴۰۰ درصدی، امروز به حدود چهار هزار و ۹۰۰ مگاوات رسیده است و برنامه‌ریزی شده تا پایان برنامه هفتم این عدد به پنج هزار و ۶۰۰ مگاوات برسد.

در این میان، استان اصفهان با برخورداری از حدود ۳۵۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی نصب شده که با احتساب ورود واحدهای جدید تجدیدپذیر به مرز ۵۰۰ مگاوات می‌رسد، رتبه نخست کل کشور را در این زمینه به خود اختصاص داده است.

گفتنی است از ظرفیت نصب شده قبلی، ۳۲۰ مگاوات مربوط به نیروگاه‌های بزرگ و متمرکز بوده و مابقی شامل حدود ۱۷ هزار واحد نیروگاه خورشیدی کوچک و حمایتی پشت‌بامی است.

این دستاورد درخشان، محصول راه‌اندازی دفتر تخصصی جذب سرمایه‌گذاری انرژی‌های خورشیدی در استان طی ۹ ماه گذشته است. هدف‌گذاری میان‌مدت ما این است که ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی استان را تا پایان سال ۱۴۰۵ به بیش از ۶۰۰ مگاوات برسانیم اما افق بلندمدت و راهبردی ما در راستای برنامه هفتم توسعه یعنی تا سال ۱۴۰۷، دستیابی به ظرفیت بی‌نظیر پنج هزار و ۳۰۰ مگاوات تولید برق خورشیدی در سطح استان است.

تا این لحظه برای بیش از ۶۰۰ مگاوات نیروگاه جدید پروانه قطعی صادر شده و فرایند ظرفیت‌سنجی اراضی و خطوط برای بیش از شش هزار و ۳۰۰ مگاوات نیز انجام گرفته است.

دفتر جذب سرمایه‌گذاری برق منطقه اصفهان تفاهم‌نامه‌های کلانی با حجم کلی بیش از هشت هزار مگاوات با صنایع بزرگ و مجموعه‌های مختلف به امضا رسانده و انعقاد قراردادهای فروش برق در بورس سبز نیز به عنوان یک مشوق اقتصادی جذاب، سرمایه‌گذاری در این بخش را تضمین کرده است.

راهبرد سه محوری ما یعنی تنوع‌بخشی به سبد تولید با محوریت تجدیدپذیرها، دیجیتال‌سازی و هوشمندسازی شبکه و در نهایت بهینه‌سازی مصرف، کلید اصلی حل ناترازی‌هاست.

هم‌اکنون ۱۴ طرح کلیدی و ساختاری از سوی شرکت توانیر برای مدیریت اوج بار سال ۱۴۰۵ در اصفهان در حال اجراست که شامل ارتقای فیزیکی شبکه و بارگذاری سیستم‌های هوشمند می‌شود.

این نوید را به هم استانی‌های خود می دهیم که اصفهان در آستانه یک نقطه عطف تاریخی است و آینده پایدار و سبز انرژی کشور از این دیار رقم خواهد خورد.

ایرنا: در پایان، چه پیامی برای مشترکان برق در استان دارید؟

قاسمی: پیام پایانی من، دعوت به یک «همدلی ملی و استانی» است. همان‌طور که در طول مصاحبه اشاره کردم، برق صرفاً یک کالای مصرفی نیست، بلکه سرمایه‌ای ملی و محرک اصلی اقتصاد و اشتغال کشور است که با زحمات طاقت‌فرسای همکاران من در گرمای طاقت‌فرسا تولید و توزیع می‌شود.

درخواست مشخص و عاجزانه من از شهروندان فهیم استان اصفهان این است که به قدرت قدم‌های کوچک خود ایمان داشته باشند. خاموش کردن تنها یک لامپ اضافی، استفاده از دور کند کولرهای آبی و تنظیم دمای کولرهای گازی روی ۲۵ درجه، شاید در ظاهر تغییری در رفاه خانواده‌ها ایجاد نکند، اما وقتی در مقیاس چند میلیونی مشترکان استان ضرب می‌شود، معجزه‌ای می‌آفریند که نتیجه مستقیم آن، جلوگیری از خاموشی خانه‌ها و روشن ماندن چراغ صنایع و کارخانجاتی است که فرزندان و جوانان همین استان در آن‌ها مشغول به کار هستند.

ما در وزارت نیرو و صنعت برق اصفهان با اجرای طرح‌های توسعه‌ای عظیم، به ویژه در بخش نیروگاه‌های خورشیدی، در حال پایه‌گذاری آینده‌ای پایدار و بدون ناترازی برای استان هستیم؛ اما در این مقطع حساس و روزهای اوج گرما، قهرمانان واقعی عبور از این بحران، تک‌تک مردم و مشترکانی هستند که با پیوستن به پویش‌هایی نظیر «با انرژی» و مدیریت هوشمندانه مصرف خود، ما را در حفظ پایداری شبکه یاری می‌کنند.

ما روی همراهی مردم حساب ویژه‌ای باز کرده‌ایم و یقین داریم با این وفاق اجتماعی، از پیک تابستان امسال نیز با موفقیت عبور خواهیم کرد.

ایرنا: از شما برای حضور در ایرنا مرکز اصفهان و شرکت در این مصاحبه سپاسگزارم.

قاسمی: من هم از شما تشکر می‌کنم.

به گزارش ایرنا، شرکت برق منطقه اصفهان با سه شرکت توزیع زیر مجموعه متولی تامین برق استان های اصفهان و چهار محال و بختیاری است.

استان اصفهان با بیش از پنج میلیون و ۴۰۰ هزار نفر جمعیت، نزدیک به سه میلیون مشترک و چهارمحال و بختیاری با یک میلیون نفر جمعیت افزون بر ۳۹۳ هزار مشترک برق دارد.