به گزارش زیست آنلاین،محمد اله‌داد، مدیرعامل شرکت توانیر، اعلام کرد آینده صنعت برق فقط به میزان نیروگاه‌های احداث‌شده وابسته نیست و ظرفیت انتقال، توزیع، ذخیره‌سازی، مدیریت بار و آمادگی شبکه در برابر بحران نیز باید هم‌زمان توسعه یابد.

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از توانیر، اله‌داد در یادداشتی نوشت پرسش اصلی صنعت برق این است که آیا شبکه کشور می‌تواند برق تولیدشده را در زمان مناسب و به مکان مورد نیاز مصرف‌کننده منتقل کند یا نه.

به گفته او، افزایش ظرفیت اسمی تولید برق لزوماً به افزایش قابلیت اطمینان شبکه منجر نمی‌شود. هرگونه ضعف در زنجیره تولید، انتقال، فوق‌توزیع، توزیع، ذخیره‌سازی یا مدیریت بار می‌تواند دسترسی پایدار مشترکان به برق را محدود کند.

بر اساس پیش‌بینی آژانس بین‌المللی انرژی، تقاضای جهانی برق از سال ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ به‌طور میانگین سالانه ۳.۶ درصد افزایش خواهد یافت. توسعه صنایع، خودروهای برقی، مراکز داده، سامانه‌های سرمایشی و هوش مصنوعی از عوامل اصلی این رشد هستند.

هم‌زمان با افزایش تقاضا، بسیاری از کشورها با محدودیت ظرفیت شبکه مواجه شده‌اند. طولانی شدن صف اتصال نیروگاه‌ها، سامانه‌های ذخیره‌سازی و مصرف‌کنندگان بزرگ به شبکه، نشان می‌دهد چالش صنعت برق از ساخت نیروگاه فراتر رفته و به انتقال و توزیع برق تولیدشده رسیده است.

اله‌داد با اشاره به تجربه ایالت تگزاس آمریکا، تأخیر در اجرای پروژه‌ای حدود ۳۳ میلیارد دلاری برای توسعه شبکه انتقال را هشداری برای امنیت برق دانست. به گفته او، افزایش فعالیت صنایع و مراکز داده در این ایالت می‌تواند از تابستان ۲۰۲۷ خطر کمبود برق و خاموشی‌های چرخشی را افزایش دهد.

این تجربه نشان می‌دهد نیروگاه بدون شبکه انتقال کافی، الزاماً برق قابل اتکا را در نقطه مصرف فراهم نمی‌کند.

شبکه برق ایران بیش از یک میلیون کیلومتر وسعت دارد و حدود ۹۱۰ هزار پست انتقال و فوق‌توزیع را دربرمی‌گیرد. ظرفیت نصب‌شده نیروگاهی کشور نیز به حدود ۹۸ هزار و ۸۰۲ مگاوات رسیده است.

مدیرعامل توانیر تأکید کرد مسئله اصلی، میزان برقی نیست که روی کاغذ تولید می‌شود؛ بلکه مقدار برقی اهمیت دارد که در شرایط واقعی و در اوج مصرف، به‌صورت پایدار به مشترک می‌رسد.

ظرفیت قابل اتکا نتیجه عملکرد هماهنگ تولید، انتقال، فوق‌توزیع، توزیع، ذخیره‌سازی، پایش شبکه، مدیریت بار، آمادگی اضطراری و سرعت بازگشت شبکه پس از حادثه است.

تاب‌آوری شبکه به معنای توانایی حفظ خدمت‌رسانی در شرایط بحرانی یا بازگشت سریع به وضعیت عادی است. موج گرما، رشد ناگهانی مصرف، آتش‌سوزی، طوفان، خرابی تجهیزات، محدودیت سوخت، تهدیدهای سایبری و آسیب به تجهیزات کلیدی از جمله مخاطرات شبکه برق محسوب می‌شوند.

اله‌داد با اشاره به حوادث اخیر، آسیب به زیرساخت‌های برق را عاملی برای کاهش هم‌زمان ظرفیت تولید، انتقال و تأمین برق در زمان اوج مصرف دانست و گفت تاب‌آوری شبکه دیگر موضوعی صرفاً فنی نیست، بلکه با امنیت انرژی و امنیت ملی ارتباط دارد.

مدیرعامل توانیر پنج اولویت را برای ارتقای قابلیت اطمینان شبکه برق مطرح کرد:
نخست، اجرای نهضت ظرفیت انتقال؛ به این معنا که سرمایه‌گذاری‌ها به مناطقی هدایت شوند که محدودیت انتقال مانع استفاده از ظرفیت تولید موجود شده است. معیار موفقیت نیز باید میزان ظرفیت آزادشده، نه فقط طول خطوط احداث‌شده، باشد.

دوم، مقاوم‌سازی شبکه در برابر گرما؛ ظرفیت واقعی خطوط، ترانسفورماتورها و پست‌ها باید بر اساس دمای تابستان‌های آینده ارزیابی شود، نه صرفاً ظرفیت نامی تجهیزات.

سوم، شناسایی نقاط بحرانی شبکه؛ تهیه اطلس ملی تاب‌آوری می‌تواند نقاط شبکه را بر اساس میزان ریسک دسته‌بندی و اولویت طرح‌های توسعه، تعمیر و مقاوم‌سازی را مشخص کند.

چهارم، توسعه شبکه منعطف؛ باتری‌ها، تولید پراکنده، نیروگاه‌های کوچک، پاسخگویی بار، کنتورهای هوشمند، اتوماسیون و سامانه‌های مدیریت انرژی باید در کنار شبکه سنتی توسعه یابند.

پنجم، حرکت به سمت مدیریت داده‌محور؛ پایش وضعیت تجهیزات، تشخیص زودهنگام خرابی، تعمیرات پیش‌بینانه و مدیریت دارایی‌ها می‌تواند منابع محدود را به نقاطی اختصاص دهد که بیشترین اثر را بر کاهش خاموشی دارند.

اله‌داد تأکید کرد موفقیت پروژه‌های صنعت برق نباید فقط با تعداد مگاوات نیروگاه، طول خطوط یا تعداد پست‌های احداث‌شده سنجیده شود.

به گفته او، میزان ظرفیت قابل اتکا، تعداد گلوگاه‌های برطرف‌شده، نقاط بحرانی مقاوم‌سازی‌شده، کاهش زمان خاموشی، سرعت بازیابی شبکه و مقدار ظرفیت تولید آزادشده از طریق توسعه شبکه، شاخص‌های دقیق‌تری برای ارزیابی عملکرد صنعت برق هستند.

با افزایش تقاضای برق ناشی از گسترش هوش مصنوعی، مراکز داده، خودروهای برقی و صنایع جدید، توسعه هم‌زمان تولید و شبکه ضروری است. در ایران نیز رشد بار، گستردگی شبکه و افزایش تهدیدهای طبیعی و انسانی، اهمیت تاب‌آوری را دوچندان کرده است.

بر این اساس، برنامه آینده صنعت برق باید از تمرکز صرف بر افزایش تولید به سمت افزایش ظرفیت قابل اتکا، توسعه شبکه انتقال و توزیع و ارتقای تاب‌آوری ملی تغییر کند./مهر

زمینه خبر:
رشد مصرف برق، توسعه صنایع و گسترش مراکز داده، فشار بیشتری بر شبکه‌های انتقال و توزیع وارد کرده است. کارشناسان معتقدند برای کاهش خاموشی و مدیریت ناترازی برق، توسعه نیروگاه‌ها باید هم‌زمان با نوسازی شبکه، ذخیره‌سازی انرژی، مدیریت بار و مقاوم‌سازی زیرساخت‌ها انجام شود.