به گزارش زیست آنلاین،ناترازی انرژی در ایران اکنون به یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیرساختی کشور تبدیل شده است. خاموشی‌های تابستانی، محدودیت گاز صنایع در زمستان، استفاده از سوخت مایع در نیروگاه‌ها و تشدید آلودگی هوای کلان‌شهرها نشان می‌دهد فاصله میان تقاضای انرژی و ظرفیت قابل‌اتکای تولید، انتقال و توزیع در حال افزایش است.

بر اساس این گزارش، بخش بزرگی از تولید برق ایران به گاز طبیعی وابسته است و همین موضوع باعث می‌شود کمبود گاز در فصل سرد، به‌سرعت بر تولید برق و سوخت نیروگاه‌ها اثر بگذارد. در چنین شرایطی، حل ناترازی انرژی تنها با یک ابزار یا یک نوع نیروگاه ممکن نیست و به مجموعه‌ای از راهکارهای هم‌زمان در حوزه تولید، مصرف، شبکه، سرمایه‌گذاری و محیط‌زیست نیاز دارد.

در بخش راهکارهای کوتاه‌مدت، مدیریت بار هوشمند به‌جای خاموشی گسترده یکی از مهم‌ترین گزینه‌ها معرفی شده است. نصب کنتورهای هوشمند، تعرفه‌گذاری ساعتی، قراردادهای قطع‌پذیری با صنایع، کنترل بار تجهیزات سرمایشی و اطلاع‌رسانی درباره وضعیت شبکه از جمله اقداماتی است که می‌تواند فشار بر شبکه را در ساعات اوج مصرف کاهش دهد.

استفاده از دیزل‌ژنراتور و موتور برق نیز تنها برای بارهای حیاتی مانند بیمارستان‌ها، مراکز داده، ایستگاه‌های مخابراتی و تأسیسات آب و فاضلاب توصیه شده است. در این گزارش تأکید شده که ژنراتورها نباید به منبع دائمی تأمین برق تبدیل شوند و استفاده از آن‌ها در محیط‌های بسته یا فاقد تهویه، خطرات ایمنی جدی به همراه دارد.

اصلاح الگوی مصرف تجهیزات سرمایشی، یکی دیگر از راهکارهای فوری برای کاهش ناترازی برق در تابستان عنوان شده است. تنظیم دمای کولرها، سرویس منظم تجهیزات، استفاده از سایه‌بان، خاموش کردن سامانه‌های سرمایشی در فضاهای بدون استفاده و جایگزینی تجهیزات فرسوده از اقداماتی است که می‌تواند مصرف را در کلان‌شهرها کاهش دهد.

گزارش همچنین بر افزایش بهره‌وری نیروگاه‌های موجود تأکید دارد. تأمین قطعات یدکی، انجام تعمیرات پیش از اوج بار، بهبود سامانه‌های خنک‌کننده و استفاده از تعمیرات پیش‌بینانه از جمله اقداماتی است که می‌تواند بخشی از ظرفیت از دست‌رفته نیروگاه‌ها را دوباره وارد مدار کند.

در کنار این موارد، توسعه خورشیدی پشت‌بامی در ادارات، مراکز تجاری، کارخانه‌ها، بیمارستان‌ها و پارکینگ‌های روباز به‌عنوان راهکاری سریع و شهری مطرح شده است. این مدل به‌ویژه برای ساختمان‌هایی مناسب دانسته شده که بیشترین مصرف آن‌ها در ساعات روز و هم‌زمان با تابش خورشید رخ می‌دهد.

برای زمستان نیز تأمین سوخت نیروگاه‌ها پیش از شروع فصل سرد، یکی از محورهای اصلی مدیریت ناترازی عنوان شده است. افزایش ذخیره گازوئیل، هماهنگی وزارت نفت و وزارت نیرو، توسعه ذخیره‌سازی گاز و پرهیز از مصرف مازوت در نزدیکی کلان‌شهرها از جمله پیشنهادهای این بخش است.

در افق میان‌مدت، تبدیل نیروگاه‌های گازی به سیکل ترکیبی یکی از مؤثرترین گزینه‌ها ارزیابی شده است. این اقدام بدون افزایش متناسب مصرف سوخت، امکان تولید برق بیشتر، افزایش راندمان و کاهش آلایندگی را فراهم می‌کند و از ساخت یک نیروگاه کاملاً جدید نیز سریع‌تر و اقتصادی‌تر است.

توسعه نیروگاه‌های خورشیدی بزرگ‌مقیاس و بادی نیز از دیگر راهکارهای میان‌مدت مطرح شده است. گزارش با اشاره به ظرفیت بالای تابش خورشیدی در ایران، توسعه تجدیدپذیرها را وابسته به اصلاح بازار، تأمین مالی و ثبات مقررات می‌داند. همچنین بر لزوم نوسازی شبکه توزیع در کلان‌شهرها، توسعه پست‌های فوق‌توزیع، حلقوی‌سازی شبکه‌های حساس و استفاده از کنتورهای هوشمند تأکید شده است.

در بخش راهکارهای بلندمدت، توسعه متوازن نیروگاه‌های حرارتی پربازده، گسترش انرژی هسته‌ای و توسعه ذخیره‌سازی گاز طبیعی به‌عنوان ارکان اصلی امنیت انرژی معرفی شده‌اند. در این چارچوب، ساخت نیروگاه‌های جدید باید با معیارهایی مانند راندمان بالا، مصرف آب محدود، دسترسی پایدار به سوخت و رعایت استانداردهای زیست‌محیطی همراه باشد.

این گزارش در عین حال، ریشه‌های اصلی بحران ناترازی انرژی را نیز بررسی کرده است. رشد سریع مصرف برق، وابستگی بالا به گاز طبیعی، راندمان پایین برخی نیروگاه‌ها، فرسودگی شبکه انتقال و توزیع، یارانه غیرهدفمند انرژی، نبود مدل اقتصادی پایدار برای سرمایه‌گذاری و مصرف بالای انرژی در ساختمان‌ها از مهم‌ترین عوامل شکل‌گیری این وضعیت عنوان شده‌اند.

جمع‌بندی گزارش این است که ناترازی انرژی در ایران با یک تصمیم مقطعی یا یک پروژه منفرد حل نخواهد شد. عبور از این بحران به یک سبد سیاستی نیاز دارد که هم‌زمان مدیریت مصرف، بازتوانی زیرساخت، توسعه نیروگاه‌های پربازده، گسترش تجدیدپذیرها، اصلاح تعرفه‌ها و تقویت انگیزه سرمایه‌گذاری را دنبال کند./ایرنا