محیط زیست
کد مطلب: 81044
01:00
27 خرداد 1398

به مناسبت روز جهانی مقابله با بیابان‌زایی

پیش‌روی بیابان‌های ایران و بیابانی شدن یک چهارم سیستان و بلوچستان

امروز (۱۷ ژوئن مصادف با ۲۷ خرداد) روز جهانی مقابله با بیابان‌زایی است. تخریب جنگل‌ها و مراتع از دیگر مصادیق بارز بیابان‌زایی است و متاسفانه در دو دهه گذشته از جنگل‌هایی که منبع اصلی تأمین آب مورد نیاز کشور است، غفلت شده است و شاهدیم که بهره‌برداری شدید، قطع درختان، چرای بی رویه باعث کاهش توان تولید و بازسازی جنگلها شده است که قطعاً از مصادیق روشن بیابان‌زایی به شمار می‌رود.

به گزارش زیست آنلاین، ۱۷ ژوئن مصادف با ۲۷ خرداد، روز جهانی مقابله با بیابان‌زایی است. به این مناسبت یک متخصص بیایان‌زدایی، نسبت به پیش روی بیابان‌ها در ایران هشدار داد و از نبود سیستم ملی پایش و هشدار بیابان‌زایی در کشور انتقاد کرد.

علی‌محمد طهماسبی بیرگانی، اظهارکرد: طبق تعریف مطرح‌شده از سوی کنوانسیون مقابله با بیابان‌زایی به تخریب سرزمین در مناطق خشک و نیمه‌خشک بر اثر فعالیت‌های انسانی و تغییرات اقلیمی که منجر به «کاهش توان تولید اراضی» می‌شود، بیابان‌زایی گفته می‌شود. برای مثال طبق این تعریف اگر میزان تولید یک زمین کشاورزی در حد دو تن گندم باشد و این میزان به دلیل کاهش حاصلخیزی بر اثر فعالیت‌های انسانی حتی به ۱۹۵۰ کیلو هم برسد، پدیده بیابان‌زایی رخ داده است.

بیابان‌زایی از منظر آب

این متخصص بیابان‌زدایی با تاکید بر گستردگی مفهوم و مصادیق بیابان‌زایی و با بیان اینکه کاهش کمیت و کیفیت آب از مصداق‌های بیابان‌زایی است، گفت: علاوه بر اراضی کشاورزی، جنگل و مراتع، منابع آبی نیز دچار بیابان‌زایی می‌شوند. به این معنا که هرگونه برداشت بیش از حد از منابع آب سطحی و زیرزمینی، آلودگی آب‌های سطحی و تداخل آب شور و شیرین همگی جزو مصادیق بیابان‌زایی است بنابراین در یک تعریف دقیق‌تر می‌توان گفت از دست دادن هر منبع طبیعی از جمله آب در دایره مفهوم بیابان‌زایی قرار می‌گیرد.

به گفته طهماسبی بیرگانی حتی تبدیل اراضی کشاورزی به اراضی مسکونی - که بالاترین نرخ آن مربوط به استان تهران است - هم جزو مصادیق بیابان‌زایی است که از آن به بیابان‌زایی تکنوژنیکی یاد می‌شود که ناشی از توسعه صنعت و مناطق مسکونی است به‌طوری که در نتیجه این روال باغات و اراضی کشاورزی به ساختمان تبدیل شده است.

وی در ادامه با بیان اینکه تخریب جنگل‌ها و مراتع از دیگر مصادیق بارز بیابان‌زایی است به وضعیت نامناسب جنگل‌های زاگرس اشاره و تاکید کرد: متاسفانه در دو دهه گذشته از جنگل‌های زاگرس که منبع اصلی تأمین آب مورد نیاز کشور است،غفلت شده است و شاهدیم که بهره‌برداری شدید، قطع درختان، چرای زیراشکوب باعث کاهش توان تولید این مناطق شده است که قطعاً از مصادیق روشن بیابان‌زایی به شمار می‌رود.

شعار روز جهانی مقابله با بیابان زایی

مفهوم بیابان‌زایی چطور شکل گرفت؟

این متخصص در حوزه بیابان‌زدایی در ادامه با اشاره به تاریخچه ابداع مفهوم بیابان‌زایی و آغاز فعالیت‌های جهانی برای کنترل این پدیده تصریح کرد: در دهه ۵۰ میلادی که تخریب جنگل‌های مناطق آفریقایی و تبدیل آن به اراضی کشاورزی رایج شد، یک دانشمند فرانسوی از این شرایط که اراضی جنگلی و مرتعی شبیه بیابان شده بودند، به بیابان‌زایی تعبیر کرد. این واژه از آن زمان وارد ادبیات علمی منابع طبیعی و محیط زیست دنیا شد.

وی ادامه داد: بعد از آن در دهه ۷۰ به دنبال وقوع خشکسالی‌های گسترده و عمیق در آفریقا که منجر به تلفات بالای دام و جان باختن تعداد بسیار بالایی از انسان‌ها بر اثر فقر و گرسنگی شد، تحرکات بین‌المللی برای ایجاد یک معاهده به منظور مقابله با پدیده بیابان‌زایی انجام شد. همه این تلاش‌ها منتج به تشکیل کنفرانس ریو در برزیل با حضور سران کشورها شد و بعد از بررسی‌ها و مذاکرات متعدد طی دو دهه، در نهایت در ۱۷ ژوئن ۱۹۹۸ «کنوانسیون مقابله با بیابان‌زایی» به تصویب رسید و همین روز به عنوان روز جهانی مقابله با بیابان‌زایی در تقویم محیط زیستی جهان ثبت شد.

طهماسبی بیرگانی  در گفت‌وگو با ایسنا با بیان اینکه در حال حاضر حدود ۱۸۱ کشور به عضویت این کنوانسیون درآمده‌اند، به نقش پررنگ ایران در تدوین مفاد و نهایی شدن کنوانسیون مقابله با بیابان‌زایی اشاره کرد و گفت: ایران سومین کشور دنیا بود که الحاق خود را به این کنوانسیون به‌طور رسمی اعلام کرد به طوری که در سال ۱۳۷۵ الحاق به کنوانسیون مقابله با بیابان‌زایی به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید. در عرصه جهانی، ایران به عنوان یک کشور پیش‌رو برای مقابله با بیابان‌زایی شناخته شده است چون فعالیت‌های کشور ما در این حوزه از سال ۱۳۳۶ با مقابله با هجوم ماسه‌های روان شروع شد و تا سال ۱۳۴۸ به شکل محدودی ادامه داشت تا اینکه از سال ۱۳۴۸ مقابله با خیزش ماسه‌های روان به عنوان مصداق بیابان‌زدایی شکل جدی‌تری گرفت.

این متخصص بیابان‌زدایی با تاکید بر این نکته که در کشور ما پدیده بیابان‌زایی با شدت بالا در حال پیش روی است، تصریح کرد: خشکسالی‌های شدید در دو دهه گذشته در کنار بهره‌برداری غیر اصولی از منابع طبیعی، منجر به توسعه بیابان‌زایی در کشور ما شده است. متاسفانه به‌اشتباه منابع طبیعی به عنوان منابع بی‌پایان تلقی شده است و با همین تفکر غلط در سال‌های اخیر تلاش شده که «کمبود اشتغال» و «کمبود مواد اولیه غذایی» با تکیه به منابع طبیعی جبران شود که منجر به بیابان‌زایی در بسیاری از مناطق شده است.

نبود سیستم پایش و هشدار بیابان‌زایی

طهماسبی بیرگانی در پاسخ به این پرسش که آیا امکان رصد و پایش وسعت بیابان‌زایی در کشور وجود دارد؟ با تاکید بر اینکه مدل‌های بسیاری در دنیا برای ارزیابی شرایط بیابان‌زایی وجود دارد، گفت: حتی روشی در ایران برای پایش این موضوع ابداع شده است. با کمک اینها می‌توان علاوه بر شناسایی وضعیت موجود هر یک از مناطق به لحاظ بیابان‌زایی، میزان استعداد بالقوه مناطق را برای بیابانی شدن تعیین کرد. پایان‌نامه‌ها و رساله‌هایی در کشور در این زمینه تهیه شده است اما برای ارائه اطلاعات دقیق باید این پایش‌ها به‌طور مستمر ادامه یابد و به یک پروژه تحقیقاتی منفرد آن هم برای یک منطقه محدود خلاصه نشود و باید به‌طور مرتب و مستمر، بیابان زایی را در کشور رصد کنیم تا بتوانیم به لحاظ کمّی در این مورد اظهار نظر کنیم. ضعف کشور ما در حوزه بیابان‌زایی نداشتن سیستم پایش و هشدار است.

وی همچنین ضمن انتقاد از بی‌توجهی‌ها به موضوع مقابله با بیابان‌زایی در کشور ما تصریح کرد: در دهه ۷۵ که به کنوانسیون مقابله با بیابان‌زایی پیوستیم تا سال ۸۰ فعالیت‌های کشور ما در حوزه بیابان‌زایی عمیق‌تر از سال‌های بعد از آن بود به طوری که در همان مدت کوتاه برنامه ملی مقابله با بیابان‌زایی تدوین شد و به تصویب کنوانسیون رسید اما متاسفانه به‌تدریج از حساسیت موضوع مقابله با بیابان‌زایی در کشور ما کاسته شد این درحالیست که در دهه‌های اخیر وضعیت کشور به لحاظ بیابان‌زایی وخیم‌تر از دهه ۷۰ شده است. در شرایط حاضر هم شاهدیم که در برخی کشورها کنوانسیون مقابله با بیابان‌زایی توسط معاون وزیر پیگیری می‌شود اما در کشور ما به یک دفتر بیابان با دو کارشناس در سازمان جنگل‌ها محدود شده است.

گسترش بیابانها در اثر تغییرات اقلیمی

گرد و غبار پایان خط بیابان‌زایی

طهماسبی بیرگانی که مسئولیت ستاد ملی مقابله با گرد و غبار را نیز برعهده دارد، در پایان تاکید کرد: بیابان‌زایی به شکل‌های مختلف ظهور و بروز پیدا می‌کند. یکی از مهم‌ترین عوارض آن وقوع پدیده گرد و غبار و فرسایش بادی است. از بین رفتن پوشش گیاهی و رطوبت خاک، جلوگیری از ورود آب به دشت‌ها از طریق احداث سدها و آب‌بندها منجر به بیابان‌زایی و در نتیجه خیزش گرد و غبار می‌شود.

۲۵ درصد گستره سیستان و بلوچستان بیابانی است

معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری سیستان و بلوچستان گفت: چهار میلیون و ۶۰۰ هزار هکتار معادل ۲۵ درصد از گستره (مساحت) این استان بیابانی است.

مسعود ریگی روز یکشنبه در نشست خبری با اصحاب رسانه به مناسبت روز جهانی بیابان زایی اظهار داشت: شعار امسال بیابان زایی " بیاییم با هم جهانی سبز را بسازیم" است.

وی ادامه داد: ۱۰.۵ میلیون هکتار از گستره سیستان و بلوچستان را مراتع و یک میلیون و ۲۶۰ هزار هکتار را نیز جنگل و بیشه در بر گرفته است.

معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری سیستان و بلوچستان بیان کرد: سرانه بیابان در کشور نیم هکتار اما در این استان ۱.۸ هکتار است.

وی عامل انسانی را از جمله مهترین عوامل در ایجاد بیابان زایی دانست و تصریح کرد: نوع مدیریت حاکم بر سرزمین، برداشتهای بی رویه از منابع آبی، نوع الگوی کشت، شخم زنی، تراز منفی آب و موارد متعدد دیگر از جمله عوامل مهم در ایجاد بیابان زایی است.

معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری سیستان و بلوچستان به کانون‌های بحرانی بیابان در این استان اشاره کرد و افزود: ۲۸ کانون بحرانی در این استان وجود دارد که ۲ مورد در سیستان و ۲۶ مورد آن در بلوچستان است.

وی با اشاره به برنامه‌های ویژه روز بیابان زایی در سیستان و بلوچستان گفت: اطلاع رسانی، مالچپاشی، نهال کاری، پخش آب و موارد دیگر از جمله برنامه‌های این روز در سراسر استان است.

ریگی به کارهای انجام شده در یک سال گذشته در زمینه بیابان زدایی سیستان و بلوچستان اشاره کرد و اظهار داشت: ۵۰۳ هکتار مالچپاشی، سه هزار و ۴۰۰ هکتار مراقبت و آبیاری، توزیع ۱۰۶ هزار اصله نهال در میان مردم، استفاده از فرصت سیلاب و پخش آب در ۱۸ هزار هکتار از اراضی سیستان و اجرا ۱۳ هزار متر مکعب عملیات خاکی از جمله اقدامات انجام شده در این مدت در استان بوده است.

وی در باره میزان اعتبار دریافتی سیستان و بلوچستان در حوزه بیابان زدایی گفت: ۶۶۰ میلیارد تومان اعتبار در این زمینه به ۹ استان درگیر تعلق گرفته که ۲۵ درصد این منابع به سیستان و بلوچستان اختصاص یافته است.

معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری سیستان و بلوچستان ادامه داد: این استان به لحاظ دریافت سهمیه اعتباری رتبه اول در بین ۹ استان را دارد که باید به نحو احسن از این اعتبار استفاده کرد.

وی به برنامه‌های سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری در بخش اول اعتباری اشاره کرد و افزود: مالچپاشی در سطح ۲ هزار و ۸۰۰ تا سه هزار و ۷۰۰ هکتار از اراضی بیابانی سیستان و بلوچستان با توجه به اولویت بحران مناطق، نوع تخصیص اعتبار و قیمت قیر انجام خواهد شد.

ریگی افزود: همچنین نهال کاری هزار و ۸۰۰ هکتار از اراضی بیابانی در کنار مالچپاشی از جمله برنامه‌ها مهم این سازمان است.

افزایش گرد و غبار در زابل

بروز گرد و خاک در برخی از نقاط کشور

کارشناس سازمان هواشناسی گفت: از امروز (‌۲۷ خرداد) تا آخر هفته به ویژه برای بعدازظهر سه‌شنبه شرق کشور به خصوص در منطقه زابل باد و گرد و خاک رخ می‌دهد همچنین از فردا تا پنج‌شنبه در غرب و جنوب غرب، جنوب سمنان، شمال اصفهان، یزد، قم و مرکزی شاهد وزش بادهای شدید همراه با احتمال خیزش گرد و خاک خواهیم بود.

فریبا گودرزی روز دوشنبه در گفت‌وگو با خبرنگار علمی ایرنا افزود: از امروز تا روزهای پایانی هفته برای نوار شمالی کشور رگبار پراکنده همراه با رعد و برق و وزش باد خواهیم داشت که بیشتر برای بعدازظهر و اوایل شب خواهد بود، بر این اساس برای امشب در برخی از نقاط شمال غرب، ارتفاعات البرز مرکزی و شرقی، سواحل دریای خزر، شرق خراسان شمالی و شمال خراسان رضوی بارش‌های پراکنده گاهی همراه با رعد و برق و با وزش باد خواهد بود.

وی اظهار داشت: همچنین از امروز تا چهارشنبه آب‌های جنوب کشور به ویژه در بخش‌های مرکزی و شرقی خلیج فارس و شرق دریای عمان مواج و متلاطم است که ارتفاع موج در این مناطق به یک و نیم تا دو متر می‌رسد.

جهت مشاهده مهمترین مطالب مرتبط می توانید بر روی هر یک از عناوین زیر کلیک کنید:

بیابان‌زایی پیامد تغیرات اقلیمی به فروپاشی سرزمینها ختم می شود

معرفی کویرهای ایران

پیامدهای زیست محیطی برداشت شن و ماسه

فرونشست تهدیدی برای نواحی خشک و نیمه خشک

نگذاریم تالاب هایمان به بیابان تبدیل شوند

رتبه ایران در فرسایش آبی و بادی خاک بالاتر رفت

لینک کوتاه:



برچسب ها

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.